Rodzaj: Grzyby pasożyty -
Grzyby pasożyty – grupa grzybów pobierająca substancje odżywcze z roślin, zwierząt lub innych grzybów w ramach antagonistycznego stosunku, w którym korzyść grzyba powoduje szkody dla żywiciela. Mowa zarówno o gatunkach wielkoowocnikowych pasożytujących na pniach drzew, jak i o mikroskopijnych grzybach wywołujących choroby innych organizmów, w tym również człowieka.
Rodzaje grzybów pasożytniczych
Wśród grzybów pasożytujących znajdziemy biotrofy, które do odżywiania wykorzystują wyłącznie żywe rośliny. Gdy żywiciel umiera, umiera i grzyb, a zachowują się wyłącznie jego przetrwalniki. Z kolei nekrotrofy atakują i umyślnie zabijają żywiciela, aby czerpać korzyści z jego martwych tkanek.
Grzyby pasożyty dzieli się również według kryterium miejsca występowania, które wynika oczywiście z preferencji co do wyboru żywiciela. W ramach tej klasyfikacji wyróżniamy m.in.:
-
Grzyby nadrzewne (np. huby);
-
Grzyby mszakolubne;
-
Grzyby naporostowe;
-
Grzyby naziemne, pasożytujące na grzybni innych gatunków.
Niektóre gatunki w swoim cyklu życiowym wykorzystują różnych żywicieli. Dla przykład Cronartium ribicola, wywołujący rdzę wejmutkowo-porzeczkową, najpierw atakuje sosny, ale rozwijające się w korze zarodniki nie są w stanie zainfekować innych drzew. Atakują więc mniejsze rośliny, a dopiero tam produkują zarodniki będące w stanie rozwijać się na sosnach.
Grzyby pasożyty występujące w Polsce
Ponieważ wszystkie grzyby są cudzożywne, mają ograniczone możliwości zdobywania składników odżywczych. O ile nie są saprotrofami, czyli nie korzystają z martwych tkanek, ani nie żyją w symbiozie w roślinami (mikoryza), są pasożytami. W Polsce tych ostatnich spotkać można co najmniej setki, m.in.:
-
Buławinka czerwona (Claviceps purpurea) – pasożyt zbóż i traw;
-
Botrytis cinerea (Gronowiec szary) – saprotrof i pasożyt roślin i owoców;
-
Iwoporek anyżkowy (Haploporus odorus) – pasożyt wierzby;
-
Korzeniowiec drobnopory (Heterobasidion parviporum) – pasożyt korzeni;
-
Pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola) – bardzo groźny pasożyt drzew;
-
Korzeniowiec jodłowy (Heterobasidion abietinum) – pasożyt korzeni i pni;
-
Korzeniowiec sosnowy (Heterobasidion annosum) – pasożyt drzew (głównie iglastych);
-
Skórnik pomarszczony (Stereum rugosum) – pasożytuje na drzewach;
-
Skórnik dębowy (Stereum gausapatum) – bywa pasożytem (lub saprotrofem) na pniach drzew;
-
Trzęsak listkowaty (Phaeotremella foliacea) – pasożytuje na grzybni skórników;
-
Trzęsak mózgowaty (Tremella encephala) – pasożyt skórnika krwawiącego;
-
Maślaczek pieprzowy (Chalciporus piperatus) – pasożytuje na grzybniach muchomorów;
-
Blaszkowiec drobnozarodnikowy (Lenzites betulina) – zwykle jest saprotrofem, rzadko pasożytuje;
-
Rozszczepka pospolita (Schizophyllum commune) – pasożyt nadrzewny i nagrzybny;
-
Opieńka ciemna (Armillaria ostoyae) – pasożytująca na pniach drzew;
-
Opieńka miodowa (Armillaria mellea) – pasożyt drzew;
-
Goździolepek mchowy (Eocronartium muscicola) – gatunek bardzo rzadki, pasożytujący na mchach;
Ponadto w naszym kraju obserwuje się setki gatunków grzybów mikroskopijnych wywołujących u roślin np. chorobę mączniaka prawdziwego, rdzę czy zgniliznę. Skoczkowce powodują np. raka ziemniaka, a grzyby pączkorostowe (Blastocladiomycota) są pasożytami nicieni, muszek oraz skorupiaków, jak również roślin wodnych i bagiennych. I na tym pełna lista się jednak nie kończy.
Znaczenie grzybów pasożytniczych
Grzyby pasożyty to poważne zagrożenie w rolnictwie, sadownictwie czy leśnictwie. Mogą one nie tylko hamować wzrost uprawianych gatunków, ale również ograniczać urodzaj, wpływać negatywnie na jakość plonów, ale również uśmiercać wartościowe gatunki. Koszty związane z profilaktyką oraz zwalczaniem chorób grzybicznych w znaczący sposób wpływają na rentowność produkcji. Niestety, wiele grzybów zaliczanych jest grupy kwarantannowych, co oznacza, że nie potrafimy ich skutecznie zwalczać, a jedynym środkiem zaradczym jest całkowita likwidacja upraw i okresowy zakaz wykorzystania danego obszaru.
Szczególnie złą renomą na świecie cieszą się grzyb Pyricularia oryzae, wywołujący zarazę ryżu i zmieniający funkcję z biotrofu do nekrotrofu oraz występujący w Polsce gronowiec szary wywołujący szarą pleśń. Z kolei grzyby z rodzaju Fusarium nie tylko są przyczyną chorób roślin uprawnych (np. zgorzel siewek) i w szczególny sposób zagrażają bananom czy pomidorom, ale ich mykotoksyny są też odpowiedzialne za infekcje u ludzi, np. grzybicę paznokci. Grzyby atakują również inne kręgowce, nierzadko powodując infekcje zagrażające życiu.
Grzyby pasożytnicze zasiedlające rośliny wodne typu trzciny są natomiast obwiniane o wymieranie roślinności szuwarowej, uważanej przez naukowców za naturalną, glebową oczyszczalnię ścieków.
Z drugiej strony, wśród grzybów pasożytniczych znajdują się gatunki lecznicze, bogate w związki aktywne wykorzystywane do produkcji leków. Skala ich wykorzystania w porównaniu ze stratami wynikającymi z pasożytniczej działalności jest jednak znikoma.
Grzyby pasożytnicze – pytania i odpowiedzi
Czym są grzyby pasożytnicze?
Grzyby pasożytnicze to organizmy, które czerpią składniki odżywcze z żywych roślin, zwierząt lub innych grzybów, często powodując choroby swoich gospodarzy.
Jakie są przykłady grzybów pasożytniczych?
Do najczęściej spotykanych należą:
- Opieńka miodowa (Armillaria mellea) – atakuje drzewa, powodując ich zamieranie.
- Błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus, czaga) – pasożytuje na brzozach.
- Sporysz (Claviceps purpurea) – atakuje zboża, wytwarzając trujące alkaloidy.
- Huba korzeniowa (Heterobasidion annosum) – groźny pasożyt drzew iglastych.
Jakie szkody wyrządzają grzyby pasożytnicze?
Mogą powodować choroby roślin, osłabienie drzewostanów, spadek plonów rolniczych, a niektóre mogą być szkodliwe także dla ludzi i zwierząt.
Czy grzyby pasożytnicze mogą atakować zwierzęta i ludzi?
Tak, choć rzadziej. Przykładem jest Candida, powodująca infekcje grzybicze u ludzi, oraz Ophiocordyceps unilateralis, pasożytujący na owadach.
Bibliografia:
- „Fusarium oxysporum mediated underpinning of cell type-specific modulation in multiple host interaction” CORDIS, cordis.europa.eu/article/id/413368-parasitic-fungus-causing-wilt-and-plant-death-targets-different-crops-to-wreak-havoc, 23/01/2024
- “Grzyby pasożytnicze występujące na roślinności szuwarowej eutroficznego Jeziora Wasosze” B. Czerniawska i in., bibliotekanauki.pl/articles/125861, 23/01/2024
- „ Fungus” Britannica, https://www.britannica.com/science/fungus, 23/01/2024
- “Parasitic and Pathogenic Fungi” Mount Rainier, https://www.nps.gov/mora/learn/nature/parasitic-fungi.htm, 23/01/2024
- “Parasitic fungi – good and bad” Fungimap, https://fungimap.org.au/about-fungi/fungal-parasites-good-and-bad/, 23/01/2024
