Gołąbek złotawy (Russula aurea)

Wstęp

Gołąbek złotawy to stosunkowo duży, miły w smaku, leśny grzyb z rodziny gołąbkowatych Russulaceae i podrodzaju (sekcji) Coccinae. Spośród pozostałych gołąbków wyróżnia się jaskrawym, złocistym lub pomarańczowym kolorem, przypominającym zabarwienie pieprznika jadalnego (kurek).

Sezon

Gołąbek złotawy owocnikuje w pełni lata i wczesną jesienią, od lipca do września.

Występowanie

Gołąbka złotawego obserwowano w Europie, Maroku, Azji Mniejszej, Kaszmirze, na Dalekim Wschodzie (Japonia, obie Koree) oraz w USA. Wszędzie trzyma się gleb zasobnych w wapń, wykształconych na bazaltach lub lessach.

Mikoryzy gołąbka złotawego budzą spory wśród uczonych. W Polsce uznaje się go za partnera świerka i dębu. Zdaniem naukowców niemieckich jego najczęstszym drzewem mikoryzowym jest buk, natomiast z dębem, leszczyną, lipą albo świerkiem tworzy związki mikoryzowe znacznie rzadziej. Na południu Europy oraz w Azji Mniejszej często mikoryzuje z kasztanem jadalnym. W Polsce niezbyt pospolity, stosunkowo częstszy w pasie pojezierzy. Bardziej na zachód Europy typowy dla niższych pasm górskich oraz wyżyn, rzadki i ustępujący, umieszczany na Czerwonych Listach gatunków ginących.

Wygląd

Owocniki gołąbka złotawego wyrastają samotnie lub w mało licznych grupach.

Blaszki szeroko przerośnięte, gładkie, żółte, o wyraźniej wybarwionych, złocistych ostrzach z chromowym połyskiem, tylko u najmłodszych egzemplarzy kremowe, stosunkowo szerokie. Zwykle zaokrąglone bądź przyrośnięte do nóżki.

Kapelusz gładki, o brzegu bez prążkowania, najczęściej pomarańczowy lub ciemno złoty, aczkolwiek zdarzają się okazy z kapeluszami bordowymi bądź jasnoczerwonymi. U młodych owocników półokrągły, u średnich płaski, u najdojrzalszych wklęsły. Tylko u najstarszych okazów brzeg kapelusza ulega żłobkowaniu. Mleczka nie ma.

Trzon gołąbka złotawego osiąga 3-8 cm wysokości, a 1,5-2,5 cm szerokości. Jest biały, gładki, cylindryczny i środkowy, u młodych owocników ścisły i pełny wewnątrz, u starszych łamliwy i watowaty. Pierścienia brak.

Miąższ praktycznie w całym owocniku kremowy, tylko pod skórką różowy, pozbawiony aromatu. Gwajakowiec reaguje pozytywnie z miąższem; siarczan żelaza na różowo lub brązowo-szaro; fenol zaś nadaje miąższowi kolor winnej czerwieni lub brązu wpadającego w bord. Smak przyjemny.

Wysyp zarodników złocisto lub ochrowo żółty. Spory gołąbka złotawego są amyloidalne, pozbawione pór rostkowych, z siateczkowo-brodawkowatą skulpturą. Osiągają zwykle 6,0-8,0 na 7,5 – 10,0 µm.

Właściwości

Gołąbek złotawy to jeden z milszych w smaku grzybów z rodzaju. Doskonale smakuje smażony na maśle, marynowany lub jako składnik wielu wigilijnych potraw np.: kapusty z grzybami, kulebiaka lub gołąbków z gołąbków. W Chinach oraz innych krajach trwają próby udomowienia tego przepysznego grzyba i jego produkcji na fermach, na razie jednak bez rezultatów. Podobnie jak wiele innych grzybów wielkoowocnikowych tak i gołąbek złotawy może gromadzić w sobie cynk, ołów oraz inne metale ciężkie. Dlatego należy unikać grzybów rosnących blisko autostrad i hut.

Zastosowanie

Gołąbek złotawy to smaczny grzyb jadalny, wybornie nadaje się do wielu potraw. W Europie Zachodniej odradza się zbiór tego gatunku z uwagi na jego rzadkość.