Sok z bzu czarnego – właściwości, skład i zastosowanie soku z bzu z czarnego

Sok z bzu czarnego pozwolił opanować epidemię grypy, która wybuchła w 1995 r. w Panamie. Drobne fioletowo-czarne owoce cieszą się jednak leczniczą renomą od długich wieków, a ponieważ nie powinny być spożywane na surowo, sok z bzu czarnego jest już od pokoleń stałym bywalcem spiżarni w wielu domach na całym świecie. Kiedy i jak często warto pić sok z bzu czarnego?



Sok z czarnego bzu. Źródło: shutterstockSok z czarnego bzu. Źródło: shutterstock
  1. Jak powstaje sok z bzu czarnego?
  2. Wartości odżywcze w soku z bzu czarnego
  3. Zdrowotne właściwości soku z bzu czarnego
  4. Sok z bzu czarnego a COVID
  5. Jak wykorzystać sok z bzu czarnego?
  6. Sok z bzu czarnego w kuchni
  7. Dla kogo sok z bzu czarnego?
Bez czarny (Sambuccus nigra) to gatunek szeroko rozpowszechniony na półkuli północnej, widywany w Polsce na bezdrożach, w miastach, parkach, wokół gospodarstw. Jego owoce są więc stosunkowo łatwo dostępne, choć dla celów farmakologicznych bywają oczywiście uprawiane na kontrolowanych biologicznie plantacjach. Dzikie owoce zasadniczo uważane są bezpieczne do zbioru i przetwarzania, pod warunkiem, że nie rosną w bezpośredniej bliskości silnie uczęszczanych szos lub zakładów chemicznych i przemysłowych.

Jak powstaje sok z bzu czarnego?

Z drzewa Sambuccus nigra powstaje kilka różnych napojów, a każdy z nich cieszy się popularnością. Przede wszystkim odróżnić należy syrop z biało-żółtych kwiatów bzu czarnego, które gotuje się w wodzie z dużą ilością cukru, aby otrzymać bardzo aromatyczny słodki napój do rozcieńczania. Kto cierpliwie poczeka kilka tygodni może jednak skorzystać ze znacznie atrakcyjniejszych pod względem zdrowotnym owoców, które przetwarza się dalej na soki, dżemy, syropy i galaretki. W sklepach ze zdrową żywnością zakupić można niesłodzony, tłoczony na zimno sok z bzu czarnego, który w sposób naturalny wydaje się być najlepszym wyborem. Niestety, kontrowersji mu dodaje fakt, że kora, liście i niedojrzałe owoce bzu czarnego są wyraźnie trujące, a w niektórych źródłach w wątpliwość poddaje się nawet bezpieczeństwo konsumpcji dojrzałych surowych owoców. O ile więc produkowane pod dozorem soki 100% powinny być bezpieczne do spożycia, o tyle nie poleca się samodzielnego wyciskania ich w warunkach domowych.

Stąd też, w powszechnym mniemaniu sok z bzu czarnego to najczęściej napój przyrządzany z gotowanych owoców w połączeniu z cukrem. Jest on mniej słodki niż klasyczny syrop, ale oczywiście traci niektóre wartości odżywcze pod wpływem działania wysokiej temperatury.

Uwaga!
W 1983 r. w Stanach Zjednoczonych odnotowano grupowe zatrucie jedenastu osób sokiem świeżo wyciskanym z bzu czarnego. W kwadrans po wypiciu napoju pojawiły się u nich silne wymioty, a większość musiała zostać hospitalizowana z powodu ciężkich symptomów gastrycznych oraz neurologicznych. Zdaniem naukowców powodem zatrucia było tłoczenie całych gałązek bzu czarnego, łącznie z trującymi pędami.

Wartości odżywcze w soku z bzu czarnego

Sok z bzu czarnego tłoczony z surowych owoców jest napojem niskokalorycznym, o stosunkowo niewielkiej zawartości cukru. Zawiera sporo witaminy C, ale jego głównym walorem jest bogactwo antyoksydantów. Mowa przede wszystkim o kwasach fenolowych zwalczających ogólny poziom wolnych rodników w organizmie, flawonolach takich kwercetyna, kemferol i izoramnetyna oraz antocyjnianach, czyli barwnikach odpowiedzialnych za ciemną barwę i odznaczających się silnymi właściwościami przeciwzapalnymi.

Niestety, oprócz tych wszystkich korzystnych związków sok z bzu czarnego może, choć nie musi, zawierać cyjanogenne glikozydy o działaniu toksycznym i niekorzystne dla zdrowia w większych ilościach lektyny. Ryzyko to zmniejsza się znacząco wraz z poddaniem soku obróbce cieplnej.
Dojrzałe owoce czarnego bzu. Źródło: shutterstock

Zdrowotne właściwości soku z bzu czarnego

Sok z bzu czarnego był lekiem starożytnych Egipcjan i dawnych plemion indiańskich Ameryki Północnej. Wykorzystywano go przede wszystkim przy infekcjach, ale także jako zewnętrzny środek na rany i poprawę stanu skóry. Leczono nim również bóle głowy, zębów i dolegliwości neurologiczne.

Dzisiaj sława soku z czarnego bzu dotyczy przede wszystkim jego zdolności do przeciwdziałania i zwalczania popularnych infekcji sezonowych – przeziębienia, grypy i innych infekcji wirusowych. Przeprowadzono już wiele badań klinicznych, z których wynika, że podawanie nawet 15 ml soku z bzu czarnego w czasie grypy skraca jej przebieg do nawet 2-4 dni! Zmniejsza się przy tym nasilenie bólów głowy i stawów, gorączki oraz niedrożności nosa. Według naukowców sok z bzu czarnego wykazuje faktyczne właściwości przeciwwirusowe, wspomagając produkcję zapalnych cytokin pobudzających komórki do walki z intruzami. W skrócie, można powiedzieć, że czarny bez zagrzewa system odpornościowy do boju.

W długoterminowej perspektywie sok z bzu czarnego jako składnik diety może odgrywać istotną rolę w prewencji nowotworów oraz chorób o podłożu zapalnym. Zdaniem naukowców po wypiciu 400 ml soku z bzu czarnego poziom antyoksydantów w organizmie rośnie w lawinowy sposób – są to przy tym jedne z najbardziej efektywnych dla człowieka antyutleniaczy. Ponadto, obiecujące wydają się badania łączące picie soku z bzu czarnego z poprawą markerów obrazujących zdrowie serca i naczyń krwionośnych. Z niektórych źródeł wynika, że może on przyczyniać się do obniżania poziomu cholesterolu w wątrobie i aorcie, redukować ciśnienie krwi oraz zmniejszać poziom kwasu moczowego we krwi. Ten ostatni, poza szkodliwym wpływem na stawy, jest również niekorzystny dla zdrowia serca.

Poza tym sok z bzu czarnego bywa łączony z działaniem obniżającym poziom glukozy we krwi (mowa o soku 100%), wspomaganiem naturalnej ochrony przeciwsłonecznej skóry oraz właściwościami przeciwdepresyjnymi. W warunkach laboratoryjnych skutecznie zwalcza również niektóre szczepy bakterii, m.in. wywołujące wrzody żołądka Helicobacter pylori oraz bakterie powodujące zapalenia zatok przynosowych oraz oskrzeli.

Sok z bzu czarnego a COVID

Mogłoby się wydawać, że wspomniane wyżej właściwości czynią z soku z bzu czarnego idealny naturalny lek na infekcje wywołane koronawirusem Covid-19. Od wiosny 2020 r. branża farmaceutyczna faktycznie wykazuje wyraźny wzrost popularności bzowych leków i suplementów. Rzeczywistość jest jednak dość zaskakująca, bowiem w tym akurat przypadku sok z bzu czarnego może szkodzić!
Jak to możliwe? Otóż zdolność do wspomagania produkcji zapalnych cytokin może być obusiecznym mieczem. W niektórych wypadkach przyczynia się bowiem do tzw. burzy cytokinowej, która, mówiąc prostym językiem, jest przesadną zapalną reakcją ze strony organizmu i może prowadzić do niewydolności kluczowych organów. U niektórych pacjentów z Covidem-19, którym podawano sok z bzu czarnego, doszło właśnie do owego nadmiernego stanu zapalnego, co utrudniło znacznie leczenie. Lekarze apelują więc o ostrożność!
Aby przygotować sok należy obrać owoce z szypułek. Źródło: shutterstock

Jak wykorzystać sok z bzu czarnego?

Sok z bzu czarnego jest bardzo charakterystyczny w smaku i jednym wydaje się bardzo apetyczny, innym wcale. Opory poszczególnych domowników można przełamać dosłodzeniem napoju, pamiętając jednak, że i cukier i miód w nadmiarze szkodzą zdrowiu. Wszystkim amatorom warto na pewno w sezonie jesienno-zimowym podawać sok z bzu czarnego codziennie lub 2-3 razy w tygodniu w ramach profilaktyki przeciw przeziębieniom i grypie. Można go przy tym rozcieńczać z wodą, dodawać do herbaty, łączyć z innymi sokami, a także wykorzystywać do przygotowania galaretek z owocami czy kisieli. Nadaje się on także jako sos do kasz śniadaniowych, budyni oraz mieszanek typu Muesli.

Sok z bzu czarnego w kuchni

Klasyczny słodzony sok z bzu czarnego na zimę

Składniki:
  • 2 kg obranych owoców z bzu czarnego
  • 2 litry wody
  • ½ kg cukru
  • sok z 3 cytryn

Przygotowanie:
Owoce łączymy z cukrem i podgrzewamy w garnku, aż puszczą sok. Dodajemy wodę i gotujemy na małym ogniu ok. 30 minut. Dodajemy sok wyciśnięty z cytryn, doprowadzamy całość do wrzenia i przelewamy do umytych i wyparzonych butelek. Od razu zamykamy. Tak przygotowany sok wytrzyma w spiżarni przez całą zimę.


Zdrowy sok z bzu czarnego z miodem i przyprawami

Składniki:
  • 1½ szklanki obranych z szypułek owoców bzu czarnego
  • 3 szklanki wody
  • 1 łyżka startego korzenia imbiru
  • 1 łyżeczka cynamonu
  • 2 goździki
  • 3 łyżki miodu

Przygotowanie:
Wszystkie składniki poza miodem łączymy w garnku i gotujemy na małym ogniu przez 40 minut. Po częściowym ostygnięciu przelewamy sok przez sito i dokładnie odciskamy pulpę. Lekko ciepły sok dosładzamy do smaku miodem. W tej postaci sok może być przechowywany w lodówce przez okres 7 dni.

Uwaga!
Owoce bzu czarnego wykorzystywane do produkcji soku powinny być w pełni dojrzałe, tzn. równomiernie czarne. Czerwone i zielone jagody bezwzględnie odrzucamy.

Dla kogo sok z bzu czarnego?

Poza wspomnianym wyżej ryzykiem, że do soku z bzu czarnego przedostaną się toksyczne substancje z niedojrzałych owoców, pestek, gałązek lub kory, sok z czarnego bzu uznawany jest za napój bezpieczny i przynoszący więcej wymiernych korzyści zdrowotnych niż zagrożenia. Dla ostrożności nie zaleca się go jednak kobietom ciężarnym oraz dzieciom w wieku do dwóch lat.

Starsze dzieci i młodzież mogą jednak wyraźnie skorzystać na regularnym przyjmowaniu soku lub ekstraktu z bzu czarnego w ramach zapobiegania typowym dla roku szkolnego infekcjom górnych dróg oddechowych. Jako stały składnik diety przyda się również dorosłym obciążonym ryzykiem chorób serca i nowotworów.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. European Medicines Agency; “Assessment report on Sambucus nigra L., fructus”; data dostępu: 2020-10-15
  2. Karolina Młynarczyk i in.; “Bioactive properties of Sambucus nigra L. as a functional ingredient for food and pharmaceutical industry”; data dostępu: 2020-10-15
  3. Andrzej Sidor i in.; “Advanced research on the antioxidant and health benefit of elderberry (Sambucus nigra) in food – a review”; data dostępu: 2020-10-15
  4. Centers for Disease Control and Prevention; “Poisoning from Elderberry Juice – California”; data dostępu: 2020-10-15
  5. Sarah Pope; “Raw Elderberry a Danger to Health (especially for kids)”; data dostępu: 2020-10-15
Ocena (5.0) Oceń:
Pasaż zakupowy