Zaskroniec zwyczajny - jak wygląda zaskroniec i czy jest jadowity?
Ekologia.pl Środowisko Zaskroniec – opis, występowanie i zdjęcia. Gad zaskroniec ciekawostki

Zaskroniec – opis, występowanie i zdjęcia. Gad zaskroniec ciekawostki

Zaskroniec zwyczajny jest najpospolitszym wężem występującym w Polsce. Zatem wygrzewający się w porannym słońcu zaskroniec zwyczajny nie powinien zdziwić osoby spacerujące po lesie czy łące. Jak rozpoznać zaskrońca zwyczajnego? Czy te objęte ochroną gatunkową gady są groźne dla człowieka?

Zaskroniec zwyczajny, fot. shutterstock

Zaskroniec zwyczajny, fot. shutterstock
Spis treści

Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) zamieszkuje większą część Europy, północną Afrykę, środkową część Azji i Azji Mniejszej. W Polsce można go spotkać praktycznie wszędzie, za wyjątkiem wysokich gór. Jednak zaskroniec najbardziej upodobał sobie podmokłe lasy, łąki i okolice zbiorników wodnych. Z racji tego, że są to gady zmiennocieplne, wygrzewające się w porannym słońcu zaskrońce, to typowy widok w polskich lasach.

Oko w oko zaskrońcem zwyczajnym

Największą szansę na spotkanie tego węża mamy na wiosnę – w okresie od kwietnia do czerwca. Wtedy zaskrońce wygrzewają się na słońcu po zimowaniu, by podnieść temperaturę swojego ciała. Zimą ukryte w jamach, norach kretów, pniach, przesypiają gromadnie do końca marca.

Jak zidentyfikować zaskrońca zwyczajnego? Problem z rozpoznawaniem węży polega na tym, że są niezwykle zwinne i zanim zdążymy się im przyjrzeć, znikają w trawie lub kryjówce. Oczywiście węży nie należy łapać – najlepiej przyjrzeć się układowi plam na ich grzbiecie.

Zaskroniec zwyczajny w tylnej części głowy ma dwie jaskrawe plamy. To właśnie żółtym lub żółto-pomarańczowym kleksom „za skroniami” zaskroniec zawdzięcza swoją nazwę. Są to średniej wielkości węże, samce są mniejsze od samic, średnio 70-90 cm; samice mogą być znacznie większe, a zwłaszcza bardziej krępe, mierzące średnio 80-120 cm, maksymalnie do 140 cm. Ale istnieją też zapisy wskazujące na okazy, których długość dochodzi do 180-200 cm. Jednak nie zostały one potwierdzone. Jego głowa jest spłaszczona grzbietowo i słabo oddzielona od reszty ciała (ze względu na brak gruczołów jadowych). Jest dość owalna u młodych okazów, staje się grubsza, szersza i bardziej trójkątna u dużych osobników, zwłaszcza u samic. Średniej wielkości oczy mają okrągłą źrenicę i szarą, żółtawą, pomarańczową lub czerwoną tęczówkę, w zależności od podgatunku.

Ciało zaskrońca pokryte jest drobnymi, szorstkimi łuskami, a kremowy brzuch wyłożony jest szerokimi tarczkami. Zaskroniec charakteryzuje się jednolitym szarym, zielonkawym lub zielonkawo-brązowym kolorem tułowia i ogona. W zależności od podgatunku można spotkać też zaskrońce cętkowane, całe białe lub czarne bez charakterystycznych plam. Przykładem takiego jednolitego ubarwienia jest zaskroniec melanistyczny, którego można spotkać m. in. w Bieszczadach.

Czym się żywi zaskroniec zwyczajny?

Dieta zaskrońca ma preferencje związane bezpośrednio z porą roku. Od marca, kiedy pojawiają się węże, aż do połowy maja, będą łowić małe ryby, a to dlatego, że w tym okresie ryby odbywają tarło i łatwiej wężom je złowić. Często można zobaczyć zaskrońce leżące nieruchomo wśród płatków lilii i śledzące trzepoczące ryby.

Od maja do lipca w diecie pojawiają się traszki, żaby i ropuchy. Czasami połaszą się na pisklęta, a także myszy czy nornice, zwłaszcza bardziej dojrzałe samice zaskrońca, ale takie przypadki są rzadkie.

 

Charakterystyczną cechą zaskrońca są również okrągłe źrenice, fot. shutterstock

Kto poluje na zaskrońca zwyczajnego?

Co ciekawe zaskroniec zwyczajny, w konfrontacji z drapieżnikiem często „udaje martwego”, przez co staje się mniej atrakcyjny do zjedzenia. A wrogów ma sporo, bo polują na niego borsuki, lisy rude, koty domowe, jeże i wiele ptaków. Po złapaniu zaskrońce zwyczajne przekręcają się na grzbiet i wypuszczają z gruczołów odbytowych cuchnącą wydzielinę, która ma zniechęcić napastnika do ataku. Mogą również uderzać głową, ale nie gryzą i są nieszkodliwe dla ludzi.

Jak rozmnaża się zaskroniec zwyczajny?

Interesującym zjawiskiem jest rozmnażanie się zaskrońców zwyczajnych. Te samotne zwierzęta, które łączą się w grupy tylko w okresie godowym. Zaobserwowano, że samce tego gatunku pojawiają się jako pierwsze wraz z nadejściem wiosny. Odbywa się to z głównym celem wygrzewania się na słońcu. To wygrzewanie się przez długie godziny pomaga wężom podnieść temperaturę ciała, a także metabolizm. Warunki temperaturowe muszą sprzyjać narodzinom zaskrońców zwyczajnych. Samice tego gatunku pojawiają się po kilku tygodniach, w kwietniu. Na przełomie czerwca i lipca w spróchniałych konarach, gnijących liściach lub kompostownikach samica składa jaja (przeważnie od 8 do 20, a zdarza się, że nawet do 50). Młode węże wylęgają się po upływie 4-8 tygodni − przeważnie w końcu sierpnia lub we wrześniu. Zdarza się też, że do godów dochodzi w lecie czy wczesną jesienią. Wtedy samice z zapłodnionymi jajami przesypiają zimę, a wiosną składają jaja. Młode z jaj wykluwają się po około 10 tygodniach, wczesną jesienią. Są w pełni niezależne podczas wylęgu i nie otrzymują żadnej opieki ze strony matki. W naturze zaskrońce dożywają 15 lat.

Co warto wiedzieć o zaskrońcu?
  • Zaskroniec nie jest jadowity
  • Posiada charakterystyczne żółte plamy po bokach głowy, na skroniach
  • Jest świetnym pływakiem i nurkiem
  • Zaatakowany udaje martwego i wytwarza ciecz o nieprzyjemnym zapachu
  • Zjada głównie żaby, traszki, ryby i drobne gryzonie
  • W Polsce występuje powszechnie
  • Podlega całkowitej ochronie
Tabela przedstawiająca charakterystykę zaskrońca; opracowanie własne

Nie bójmy się zaskrońca zwyczajnego

Co istotne – zaskroniec zwyczajny jest wężem niejadowitym i całkowicie niegroźnym dla człowieka. Ma bardzo spokojne usposobienie i jeżeli poczuje zagrożenie, w obronie zaczyna udawać martwego albo wypuszcza ciecz o nieprzyjemnym zapachu, która ma zniechęcić potencjalnego agresora. Z racji tego, że jest świetnym pływakiem, zagrożony często ucieka do wody. Mimo iż zaskroniec zwyczajny jest całkowicie niegroźny dla człowieka, co roku setki tych gadów giną z rąk wystraszonych turystów.

A szkoda, bo zaskrońce zwyczajne to piękne i wyjątkowo pożyteczne węże. Niestety w Europie jest ich coraz mniej. Zagrożeniem dla zaskrońców zwyczajnych są ludzie, a przede wszystkim turyści, dla których wszystko co pełza kojarzy się z jadowitą żmiją. Zagrożeniem dla tych węży jest także rozwój miast, przedmieść i zakłócenia w dzikich i spokojniejszych dzielnicach wiejskich, co wpłynęło na szlaki migracyjne zaskrońca zwyczajnego. Ponieważ zaskroniec prowadzi głównie dzienny tryb życia, jego aktywność jest jeszcze bardziej ograniczona niż powiedzmy żmij, ponieważ nie może polować pod osłoną ciemności i dlatego jest bardziej podatny na drapieżnictwo.

Zaskroniec jest świetnym pływakiem, zagrożony często ucieka do wody, fot. shutterstock

Czy zaskroniec zwyczajny może ugryźć?

Zaskrońce zwyczajne są łagodne – nie kąsają, nawet gdy weźmie się je do ręki, a gdy widzą człowieka, po prostu schodzą mu z drogi. „Kto więc nie chce stanąć z nimi oko w oko, niech chodzi, tupiąc. Tym sposobem ostrzeże te gady, które wprawdzie są głuche jak pień, ale doskonale wyczuwają drgania podłoża.” – przekonuje Andrzej G. Kruszewicz na łamach portalu e-ogrody.pl.

Zaskrońce zwyczajne mają też swoich naturalnych wrogów. Szczury, ptaki, kuny gustują w jajach zaskrońców. Młode węże mogą paść ofiarą ryb, żab i ptaków, a dorosłe osobniki często stają się łupem bocianów, czapli, myszołowów, lisów i borsuków.

Te sympatyczne węże są też często rozjeżdżane przez samochody. Szczególnie wczesną jesienią, kiedy zaskrońce zwyczajne wygrzewają się na ciepłym asfalcie. Kolejnym zagrożeniem dla zaskrońców są zanieczyszczenia zbiorników wodnych i lasów oraz środki ochrony roślin.

Nie bójmy się zaskrońców – apelują leśnicy. Są to bardzo pożyteczne zwierzęta i zupełnie niegroźne dla człowieka. Dlatego do obecności zaskrońca zwyczajnego w przydomowym oczku wodnym czy kompoście należy się przyzwyczaić, jak do widoku żaby czy ropuchy.

Ekologia.pl (JSz)
Bibliografia
  1. Pokrant, Felix & Böhme, Wolfgang & Ivanov, Martin. (2015); "Integrative Taxonomy of the Grass Snake (Natrix natrix)"; Conference: GFBS 2015, At Bonn;
  2. BOŻENNA GRABIŃSKA; "GEOGRAFIA GADÓW EUROPY NA TLE ŚWIATA"; ZESZYTY IGiPZ PAN nr 57;
  3. CAROLIN KINDLER,WOLFGANG BOHME,CLAUDIA CORTI, VACLAVGVOZDIK, DANIELJABLONSKI, DAVID JANDZIK, MARGARIT AMETALLINOU, PAVEL SIROKY & UWE FRITZ; "Mitochondrial phylogeography, contact zones and taxonomy of grass snakes (Natrix natrix,N. megalocephala)"; Zoologica Scripta;
  4. Najbar, Bartłomiej & Borczyk, Bartosz. (2012); "Zaskroniec Zwyczajny. Biologia i Ochrona (Grass Snake. Biology & Conservation)"; Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego;
4.7/5 - (10 votes)
Subscribe
Powiadom o
48 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

A ja 3 dni temu spotkałam na swojej działce zaskrońca albo innego padalca, miał około 1,5metra. Chciałam mu zrobić zdjęcie, ale jak poszłam po telefon, który miałam w pobliżu, to mi uciekł. O mały włos bym na niego wlazła, byłam około 30cm obok niego. Teraz ciągle spoglądam pod nogi, żeby znowu nie spotkać takiego gada. Działkę mam na terenie ogródków działkowych w otoczeniu lasu, więc może stamtąd przywędrował. Aż strach się bać, można zawału dostać.

Od 2-3 tygodni widuje u mnie w ogrodzie (Wieliczka) zaskrońca. Mam duże oczko i dużo starego drewna w ogrodzie więc chyba mu się tu podoba. Niestety mam ofidiofobie i mimo, że wiem, że jest absolutnie niegroźny za każdym razem kiedy wychodzę do ogrodu mam serce w gardle. Dałam mu nawet imię Zenek dla „oswojenia” strachu ale…….. nie bardzo pomaga ;). W zbiorniku wodnym żyją duże ryby (najmniejsza ok 30 cm – te większe spokojnie pół metrowe) – czy ten zaskroniec im zagraża ?? Dom jest obrośnięty glicynią aż do 2-go piętra – czy wąż może się dostać po tej roślinie do mieszkania ?? Jest „cieniutki ” jak się przemieszcza ale myślę, że ma ok 80-100 cm. Proszę o informację na powyższe pytania a także o informacje gdzie on nocuje ? Czy w jakiejś norce w ziemi czy po prostu zwija się pod krzakami lub drewnem ??

W czwartek w Pomiechówku przepływał sobie rzeczką między wypoczywającymi plażowiczami, wypełzł na brzeg, przez plaze i kocyki odalił się w szuwaty.

Przed chwilą w stercie trocin znalazłam zlepek – przypominający trochę większą kiść winogron – jaj i podejrzewam, ze to jaja zaskrońca, bo od kilku dni w słonecznie południe jeden maluszek wygrzewa się w pobliżu na konarze ściętego drzewa. Maluch ten nawet wczoraj próbował wprosić się do garażu, gdzie żyją podwórkowe koty i na pewno nie dały by mu spokoju.
W związku z zaistniałą sytuacją mam pytanie czy podjąć jakieś kroki w celu zabezpieczenia tych jaj. Nie wszystkie wyglądają na wyklute, a z jednego już nawet wylazł maluch, jednak chyba nie przeżył – wygląda na nieżywego. Nie chcę im zaszkodzić, a odkąd mieszkam w głuszy, to fascynują mnie te cuda. Jeśli ktoś ma konstruktywną radę, to proszę o cynk na edith73@o2.pl

Dzisiaj właśnie pokazało się 12 malutkich zaskrońców na mym podwórku:) Wyłapałem wszystkie i przeniosłem je w las 100 m dalej :)

Super :) Bardzo odpowiedzialne zachowanie! Gratulacje

Właśnie dzisiaj, koło mojego domu ktoś rozjechał samicę zaskrońca. Była bardzo duża. Szkoda.

A właśnie dzisiaj zaskroniec pojawił się przy naszym tarasie w Książenicach. Zabraliśmy koty i psy do domu. Odłowiliśmy go dużego wiadra i wynieśliśmy do pobliskiego lasu. Niech sobie kochaneczek żyje.

4

Dziwi mnie że zaskrońce są jeszcze objęte ochroną. Ostatnio jest ich tyle że żaby Ropuchy trudno spotkać.

Jak ktoś jest ślepy to jak ma zobaczyć ropuchę? U mnie są zaskrońce, ropuchy, żaby i jakoś sobie radzą.

Czy wiewiórki polują na zaskrońce? Jak co roku zaskronica przyszła z lasu, by złożyć jaja w kompoście. Przeganiam wiewiórkę, która łazi po drzewach w pobliżu. Mam wrażenie, że w ub. roku wiewiórka czaiła się na młode zaskrońce. Kiedyś policzyłem wyklute jaja – było ich aż 60.

W mojej okolicy (Konstancin-Jeziorna, Zalesie Górne) zawsze było ich sporo. W tym roku jest wyjątkowo mało. W miejscach stałego występowania: okolicach glinianek w Skolimowie i stawów w Żabieńcu nie widziałem żadnego. Szukam przyczyny. Może ktoś o czymś słyszał? Pytałem wędkarzy – potwierdzali moje spostrzeżenia. Dlaczego?

u nas w stawie sa zaskronce, ostatnio jednego zlapalam, i chwile potem wypuscilam. sliczny byl.

U nas w ogrodzie właśnie odkryliśmy zaskrońca w stercie starych pni i gałęzi. Ucieszyliśmy się! Trójka moich Dzieci jest bardzo podekscytowana! Daliśmy mu dużą podstawkę z wodą nieopodal jego kryjówki. Może skorzysta?

skorzysta, ale czy zaby mu daliscie?

A ja właśnie przeprowadziłem sie na wieś, z racji tego że jestem z wykształcenia leśnikiem uświadamiałem moją rodzinę że to bardzo pożyteczne gady. Kiedy robiłem wykład i opowiadałem o zaskrońcach pokazując je w naszym stawie za domem, sąsiad krzyczy przez płot Panie zabij Pan te żmije, ale spokojnie mu wytumaczyłem że to zaskroniec, jak rozpoznać, jaki ma pozytywny wpływ na jego małe gospodarstwo i po 30 minutach mówi ” no szkoda że tyle ich zabiłem”. Może jednak teraz się ograniczy jak zobaczył że dziewczynka 9 lat i syn 4 lata, są zafascynowani i jak tata mówi, że są pożyteczne a nie groźne. Podobnie moja walka o świadomość wygląda z owadami zapylającymi, a do tego posiałem łąkę kwietną, więc bedzie ich sporo. Pozdrawiam wszystkich pro ekologicznych bez ciśnienia na eko terroryzm.

Piękna postawa i bardzo pożyteczne podejście do życia. Bardzo serdecznie pozdrawiam i życzę dużo zdrowia.

no

Jesli ktos chce zobaczuc zaskronca proszę przyjechac na wielogore gm jedlinsk Radom ich jest tysiace chodza po ścianie, male. Pchają się do domu. Przychodzi okres ok sierpnia do jesieni codziennie wymosze z domu po kilka. To mie jest śmieszne niestety brak mi sily. Sym panicznie się boi ibrzydzi. Raz siedzą goście. A tu 5tka spaceruje, przy tym śmierdzi

Witam chetnie przygarne jednego do ogrodu a nawet wiecej

Dzisiaj zaskrońca widziałem nad morzem w Mrzeżynie.

Tak

Niestety zaskrońce sieją poważne spustoszenia w małych oczkach wodnych w których rozmnażają się żaby i traszki. Dotyczy to terenu ogródków działkowych na których zaskrońce mają mniej wrogów naturalnych. Rozmnażają się w kompostownikach. Samice składają jaja w pryzmach kompostowych, potem młode i dorosłe zaskrońce przeszukują okoliczne małe oczka wodne w których płazy i ryby mają ograniczone możliwości ucieczki przed nimi. Potrafią zamieszkiwać pobliże takich bogatszych w płazy i ryby oczek wodnych aż do wyczerpania zapasów pokarmu w nich. Dlatego zamiast niesłusznie zabijać zaskrońce poleca się je z takich miejsc wyłapywać i wywozić około kilka kilometrów nad większe stawy, rzeki i jeziora, gdzie płazy nie są aż tak bardzo przez nie wyłapywane, bo mają większe możliwości ucieczek a poza tym na większych obszarach wodnych zaskroniec nie ma szans nadmiernie się rozmnożyć, bo stanowi bardzo poszukiwany pokarm dla wielu gatunków drapieżników. Czapli, bocianów, wydr, myszołowów, błotniaków. Te wyżej wymienione gatunki chętniej polują na zaskrońce niż na żaby, dlatego przy wielu, takich nieco większych jeziorach zaskrońców, nawet jeśli tam od wielu lat występują, spotkamy raczej nie za wiele.

mało ryb i płazów -> mało zaskrońców :D

Panie Pawle,bez przesady z tym wyjadaniem ryb,ile taki zaskroniec je, tyle co kot napisał, zaskroniec to nie świnia ,/nic nie nam do swin/pzdr krzysztof

Dzisiaj w moim ogrodzie ,w malinach widzialam metrowego zaskronca

Miesiąc temu byłam nad jeziorem w miejscowości skrzynki i w jeziorze plywal sobie zaskroniec. Gdy ludzie go zauwazyli szybko uciekli na ląd z przerazliwym krzykiem: WĄŻ! tylko ja zostałam w jeziorze.

Kilka tygodni temu podziwiałem pojedynczego zaskrońca, sunącego w trawie w miejscowości Boża Wola k. Nowego Dworu Mazowieckiego.

Jak pozbyć sie zaskronców z domowego ogrodka jest oczko wodne kamienie rośliny i tam jest pełno zaskronców jak to zobaczyłam to nawet nie mam ochoty popatrzeć na kwiaty.Prosze pomozcie.mój adres barbarajan1@wp.pl

Ciebie powinni idioto rozwałkować!!! A jak nie dosłownie to życie powinno to zrobić na pewno!!!!

Sam się palcem przejedz

Z terenu ogródków działkowych dość łatwo można wyłapać zaskrońce i wywieźć je żywe, nieuszkodzone dalej, nad większe zbiorniki wodne i większe rzeki. Nawet te duże, wyrośnięte są bezbronne złapane w rękę przez człowieka w dowolnym miejscu ich ciała. No jedynie potrafią pobrudzić nam nieco odzież cuchnącą wydzieliną którą się one bronią (bo tylko tym się bronią) dlatego najlepiej trzymać ręce ze schwytanym zaskrońcem wyciągnięte bardziej do przodu z dala od ubrania. Ze skóry łatwiej spłukać nawet czystą wodą ich cuchnącą ciecz o zapachu padliny zmieszanej z paloną gumą. Dla człowieka ten zapach jest jednak dość słaby i odstrasza tylko niektóre drapieżniki od tego węża. Warto mimo wszystko jednak polubić te węże, nie dopuszczając jednak do tego żeby nadmiernie rozmnażały się one na terenie ogródków działkowych, bo wtedy z płazami miło nam rechoczącymi w naszych oczkach wodnych niestety możemy się za niedługo całkowicie pożegnać :-)

Jedyny pewny sposób to walcem przejechać się po gadzinie bo nawet uzywając dynamitu może kawałek odlecieć i wróci . Zatem walcem rozpłaszczasz wszystko co żyje w ogródku i juz możesz smiało patrzeć i podziwiac swoje dzieło – jak mówia słowa pewnej piosenki ” chłop żywemu … ” :)))

Gdzie pani mieszka?

U mnie przed drzwiami domu skądś wziął się mały zaskroniec (ok.15 cm). Wcześniej na posesji widziałam ok. 1 m. Piszecie, że zaskroniec nie atakuje, a ja chciałam go wziąć na szufelkę i przenieść na łąkę. Był bardzo agresywny ten maluch. Może to dlatego, że się bał?

Ha ha ha

mamy dwa w stawach, pływają sobie nawet przy nas :)

Na mojej działce w Modrzewinie koło Kielc mąż widział zaskrońca o długości 1,5 metra i grubości ok 4 centymetrów w towarzystwie dwóch mniejszych. Czmychnęły do stawu. Bardzo mnie to cieszy, nie sądziłam że te węże mogą być aż tak wielkie.

Dziś ratowałem okazałego,ponad metrowego zaskrońca,którego zauważyłem spokojnie usadowionego na środku asfaltowej drogi. Wyglądał na zdrowego.

Ja dzisiaj tj 19.08.2016 znalazłam małego węża w kolorze złotym. Czy to może być mały zaskroniec?.Czy ktoś może mi odpowiedzieć na pytanie.

nie
P

Dziś wszedł do mojego domu i schował się pod hydroforem :D

Wczoraj koło mojej działki widzieliśmy zaskrońca. Zielonka k. Warszawy. Fajny widok.

Dzisiaj w moim ogrodzie zobaczyłem zaskronca. Bardzo mnie ten widok ucieszył ponieważ mieszkam na obrzeżach dużego miasta i nie przypuszczałem że to taki ekologiczny teren.

Czy zaskroniec może uszkodzić papugi . Mam papugi a teraz pojawił sie tam zaskroniec . Czy może im coś zrobić ??? Proszę o pomoc.

duda

Jak widzę żmije to kijem biję aż zabije. Kosiarze opcinają żmije kosamy.