Gąska sosnowa (Tricholoma matsutake )

Nazywany/a też: matsutake, opieńka matsutake, opieńka sosnowa, prośnianka sosnowa, Święty Graal grzybiarza

Gąska sosnowa, fot. shutterstock
Gąska sosnowa to jeden z najdroższych i najpyszniejszych grzybów jadalnych świata, zbierany głównie we wschodniej Azji, należący do rodziny gąskowatych Tricholomataceae. W przeszłości zaliczano ją do rodzaju opieńka Armillaria.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Galeria zdjęć

Sezon

Owocniki gąski sosnowej zawiązują się jesienią.

Czy wiesz, że...
Gąska sosnowa jako grzyb pozyskiwany wyłącznie ze stanu dzikiego, trudny do odnalezienia, zatem co raz mocniej zagrożony wymarciem staje się co raz droższa na japońskim rynku. Od lat większość okazów importuje się z Korei, Chin, Brytyjskiej Kolumbii (Kanada), Waszyngtonu, Oregonu i Kalifornii (USA). Wszędzie tam g. sosnowa również stopniowa zanika wskutek rabunkowej eksploatacji. Drugim, być może jeszcze ważniejszym powodem zaniku gaski sosnowej jest masowe zamieranie sosen we wschodniej Azji, spowodowane przez pasożytniczego nicienia węgorka sosnowego Bursaphelenchus xylophilus. Robak ten, przenoszony przez chrząszcze z rodziny kózkowatych, rozmnaża się w przewodach żywicznych sosen, z czasem doprowadzając do śmierci całego drzewa.

W USA i Meksyku jedzenie miejscowych matsutake nie stało się tak popularne jak we wschodniej Azji, gdyż gąski te łatwo pomylić z trującym muchomorem Smitha Amanita smithiana.


Występowanie

Gąska sosnowa znana jest głównie z Dalekiego Wschodu oraz Azji Południowo-Wschodniej (Japonia, Chiny, obie Koree, Bhutan, Laos), gdzie od wieków bywa bardzo poszukiwana. Starsze atlasy grzyboznawcze oraz specjalistyczne klucze podawały ją także ze Skandynawii (Norwegia, Szwecja, Finlandia) i krajów bałtyckich (w tym Polski), Hawajów oraz pacyficznych wybrzeży Kanady i Stanów Zjednoczonych.

Według nowszych ujęć zasięg geograficzny g. sosnowej ogranicza się do Eurazji, a w Ameryce Północnej występują inne, choć podobne gatunki: matsutake amerykańskie T. magnivelare syn. Armillaria ponderosa, m. zachodnie T. murillianum oraz m. meksykańskie T. mesoamericanum. Na południu Europy g. sosnową zastępuje gąska krokodylowa T. caligatum. Amerykańskie gatunki matsutake mają nieco szersze spektrum partnerów mikoryzowych. Prócz miejscowych sosen (przede wszystkim: wydmową, cukrową i żółtą) współżyją też z daglezją, jodłą szlachetną i wspaniałą, wieloma wrzosowatymi (golterią, chruściną, rododendronem, drzewiastymi mącznicami) oraz tanoakiem Notholithocarpus densiflorus.

Z ziem polskich gąskę sosnową podano tylko raz, z Gdańska w 1921 roku.

Jak wskazuje nazwa gatunkowa jej najważniejszym partnerem mikoryzowym jest sosna. Na Dalekim Wschodzie będzie to niemal zawsze sosna gęstokwiatowa Pinus densiflora. W Europie sosna zwyczajna P. sylvestris.

Wygląd

Owocniki gąski sosnowej przypominają nieco najmłodsze egzemplarze borowików lub niektórych opieniek.

Kapelusz u młodych owocników stożkowaty i gruby, o zawiniętych ku trzonowi brzegach, barwy brązowej, podobnej do koloru niektórych borowików. Zwykle nagi, gładki w dotyku, podczas dni mglistych i deszczowych śliski.

Blaszki wycięte zatokowo przy trzonie, o regularnej tramie.

Nóżka sprężysta, brązowo-biała, grubiejąca ku dołowi (bulwiasta). Pierścień obecny.

Miąższ dość jędrny, o bardzo charakterystycznym, mocnym aromacie cynamonu. Smak słodkawo-mączysty, jeden z najlepszych w obrębie całego rodzaju gąska.

Wysyp zarodników biały. Spory są gładkie, nieamyloidalne, bez pory rostkowej, jajowate. Brak jednak danych o dokładnych wymiarach.

Właściwości

Gąska sosnowa przyrządzana jest podobnie jak tańsze grzyby, wchodząc w skład zup lub dań z ryżem, jajami oraz morskimi glonami.

W Japonii i Chinach gąsce tej przypisuje się także właściwości lecznicze, w tym wzmacniające odporność, przeciwutleniające i przeciwrakowe. Trwają badania mające potwierdzić skuteczność kliniczną wyciągów z gąski sosnowej.

Zastosowanie

Gąska sosnowa jest bardzo smaczna, wysoka ceniona za niezwykły aromat, przypominający cynamon i nie znikający nawet po długim gotowaniu lub smażeniu. W Japonii owocniki gąski sosnowej bywają wręczane jako prezent na specjalne okazje typu ślub lub awans w pracy. Cena jednego kilograma g. sosnowych mocno zależy od pory roku i od pochodzenia danej partii towaru. Najwyżej ceni się owocniki zebrane w samej Japonii, płacąc po 2 tys. euro za kg. Gąska sosnowa z importu bywa znacznie tańsze, nawet tylko około 90 dolarów za 1 kg.

Bibliografia

  1. Bergius N., Danell E. 2000. ; “The Swedish matsutake (Tricholoma nauseosum syn. T. matsutake): distribution, abundance and ecology. ”; Scandinavian Journal of Forest Research 15, 3: 318-325. ;
  2. Bessette AE., Roody W., Bessette AR., Trudell S. 2013. ; “Tricholomas of North America. ”; University of Texas Press, Austin. ;
  3. Diaz J. 2016. ; “Mistaken Mushroom Poisonings. ”; Wilderness & Environmental Medicine 27, 2: 330-335. ;
  4. Ding X., Tang J., Cao M., Guo C., Zhang X., Zhong J., Zhao J. 2010. ; “Structure elucidation and antioxidant activity of a novel polysaccharide isolated from Tricholoma matsutake. ”; International Journal of Biological Macromolecules 47, 2: 271-275. ;
  5. Gerhardt E. 2006. ; “Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków. ”; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa. ;
  6. Kim J., Byeon S., Lee Y., Lee J., Park J., Hong E., Cho J. 2008. ; “Immunostimulatory activities of polysaccharides from liquid culture of pine-mushroom Tricholoma matsutake. ”; Journal of Microbiology and Biotechnology 18, 1: 95-103. ;
  7. Laux H. 2001. ; “Der große Kosmos-Pilzführer. Alle Speisepilze mit ihren giftigen Doppelgängern. ”; Kosmos, Stuttgart. ;
  8. Lian C., Narimatsu M., Nara K., Hogetsu T. 2006. ; “Tricholoma matsutake in a natural Pinus densiflora forest: correspondence between above‐and below‐ground genets, association with multiple host trees and alteration of existing ectomycorrhizal communities. ”; New Phytologist 171, 4: 825-836. ;
  9. Mirek Z. (ed.) 2006. ; “Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. W. Szafer Institute of Botany. ”; Polish Academy of Sciences, Kraków.;
  10. Phillips R. 2010. ; “Mushrooms and Other Fungi of North America. ”; Firefly Books, Buffalo. ;
  11. Trudell S., Xu J., Saar I., Justo A., Cifuentes J. 2017. ; “North American matsutake: names clarified and a new species described. ”; Mycologia 109, 3: 379–390. ;
  12. Wojewoda W. 2003. ; “Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. ”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków.;
  13. You L., Gao Q., Feng M., Yang B., Ren J., Gu L., Zhao, M. 2013. ; “Structural characterisation of polysaccharides from Tricholoma matsutake and their antioxidant and antitumour activities.”; Food Chemistry 138, 4: 2242-2249.;

Okres występowania

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Gąska sosnowa, fot. shutterstock Gąska sosnowa, fot. shutterstock

Galeria zdjęć

Gąska sosnowa, fot. shutterstockGąska sosnowa, fot. shutterstock
Gąska sosnowa, fot. shutterstock
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy