Gąska czerwonobrązowa (Tricholoma batschii) - Ekologia.pl
Ekologia.pl Wiedza Atlas grzybów Grzyby grzyby podstawkowe pieczarniaki pieczarkowce gąskowate gąska Gąska czerwonobrązowa
Indeks nazw
Szukaj lub wybierz według alfabetu
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Gąska czerwonobrązowa (Tricholoma batschii)

Nazywana/y także: gąska Batscha
Gąska czerwonobrązowa, fot. shutterstock
Spis treści
Wstęp

Gąska czerwonobrązowa to trujący grzyb zaliczany do gąskowatych Tricholomataceae. To jedna z wielu trudno odróżnialnych przedstawicielek rodzaju Tricholoma o brązowych kapeluszach.

Sezon

Owocniki gąski czerwonobrązowej wyrastają od sierpnia do listopada.

Występowanie

Gąska czerwonobrązowa rośnie w znacznej części Eurazji (Europa, Turcja, Chiny, Japonia), zapewne także w Ameryce Północnej. Tworzy mikoryzy z sosnami, rzadziej cyprysami, tylko na przepuszczalnych, wapiennych glebach. W Polsce takich siedlisk nie ma zbyt wiele.

Wygląd

Owocniki gąski czerwonobrązowej odznaczają się okazałymi, mięsistymi kapeluszami oraz pełnymi, nieprzebarwiającymi się trzonami długimi na 5-10 cm, a grubymi na 1-3 cm. W dni mgliste i deszczowe lepkie w dotyku, w dni słoneczne suche.

Kapelusz osiąga 5-15 cm średnicy, o podwiniętym skraju, u młodych owocników półokrągły, u starszych mocno spłaszczony bądź nisko zgięty, bez garbu. Wierzch kapelusza o charakterystycznej fakturze z powrastanych promieniście włókienek. Kolory kapelusza to rozmaite odcienie brązów wpadających w czerwień, bord, kasztan albo czerń.

Blaszki masywne, gęsto ustawione, wykrojone przy nóżce, o regularnej tramie. U młodych, nieuszkodzonych egzemplarzy gąski czerwonobrązowej kremowe, u średnich ochrowe, u najdojrzalszych ciemno ochrowe z mnóstwem rdzawych plam.

Trzon w wielorakich odcieniach pomarańczu lub czerwieni przechodzących w brąz, tylko tuż pod kapeluszem kremowo biały. Niemal na całej długości jest włóknisty w dotyku, a jedynie pod samym kapeluszem gładki. Mięsisty, masywny, w środku pełny, nie przebarwia się po przecięciu, w kształcie mocno zbliżonym do walca, lecz zwężony klinowato u samej podstawy. Młode okazy posiadają śluzowatą obręcz na granicy strefy białej pod kapeluszem oraz reszty nóżki.

Miąższ gąski czerwonobrązowej jest twardy i mięsisty, u podstawy nóżki ochrowo brązowy, w kapeluszu jaśniejszy, białawy. Pachnie mąką. W smaku najpierw mączysty, potem co raz bardziej gorzki.

Wysyp spor biały. Zarodniki nieamyloidalne, gładkie, pozbawione pór rostkowych, mniejsze niż u pokrewnych, bardzo podobnych gąsek: 3,8-6,4 na 3,1-5,4 µm.

Gąskę czerwonobrązową można pomylić z krowiakami Paxillus oraz opieńką ciemną Armillaria ostoyae, a przede wszystkim z mnóstwem innych przedstawicielek rodzaju Tricholoma o brązowych kapeluszach, zwłaszcza: gąską gorzkawą T. stans, krowią T. vaccinum, bukową T. ustulae, modrzewiową T. psammopus, dachówkowatą T. imbricatum tudzież żółtobrunatną T. fulvum. Nader podobna jest też odkryta niedawno w rezerwacie Łężczak, a nie mająca polskiej nazwy T. ustaloides. Najbezpieczniej wstrzymać się od zjadania jakichkolwiek brązowych gąsek. Oznaczając te grzyby należy zwracać baczną uwagę na wiele szczegółów budowy i ekologii. Gąska gorzkawa ma garbik na kapeluszu, od razu jest gorzka w smaku. Gąska krowią od innych grzybów mocno wyróżnia brodaty brzeg kapelusza. Za to g. bukowa charakteryzuje się bardziej rdzawymi blaszkami, tudzież gładszym, mocniej lśniącym kapeluszem. Gąska modrzewiowa nie pachnie niczym, a występuje jedynie pod modrzewiami. Gąska dachówkowata odznacza się bielszym miąższem, jaśniejszymi kremowo białymi blaszkami oraz delikatniej łuskowatym kapeluszem od g. czerwonobrązowej. Natomiast gąska żółtobrunatna cechuje się wyraźniej żółtymi blaszkami. Opieńka ciemna wykształca wyraźny pierścień, a nie staje się gorzka w smaku.

Najmocniej trujące spośród wyżej wymienionych gąsek o brązowawych kapeluszach powodują najwięcej ciężkich zatruć u japońskich grzybiarzy.

Właściwości
Gąska czerwonobrązowa  jest grzybem trującym. Jak większość gąsek zawiera dużo białek, wolnych aminokwasów, tłuszczy, wolnych kwasów tłuszczowych oraz pierwiastków śladowych, zarówno tych niezbędnych człowiekowi, jak i tych szkodliwych. Toksyny tej gąski nie były aż tak dokładnie zbadane jak jej kuzynek. Zawiera zapewne kwas ustalinowy oraz zbliżone związki, dlatego spożyta powoduje ciężkie zatrucia, a nawet śmierć. Kwas ustalinowy wyłącza pompę sodowo-potasową – enzym przenoszący aktywnie czyli wbrew gradientowi jony sodu i potasu przez błonę komórkową ludzi i zwierząt, co z kolei napędza transport cukrów oraz aminokwasów. Pompa sodowo-potasowa to wydajne, ale delikatne urządzenie, wymagające do sprawnego działania spełnienia wielu warunków równocześnie (odpowiedniego stężenia nie tylko kationów N+ i K+, lecz także Mg2+; stałego dopływu glukozy i tlenuATPtemperatury 370C). Zatrzymanie pompy przez toksyny gąsek zmienia skład płynów tak zewnątrz- jak i wewnątrzkomórkowych, czyniąc komórki niepobudliwymi i „głodnymi”.

Wszystkie gąski mogą akumulować w sobie metale ciężkie w wysokich stężeniach, co czyni je jeszcze groźniejszymi dla ludzkiego zdrowia.

Zastosowanie

Obecnie brak jest zastosowania gąski czerwonobrązowej. W dawnych atlasach grzybów uznawano za warunkowo jadalne wiele gatunków gąsek, które dziś klasyfikuje się jako trujące. Gąska czerwonobrązowa nie znalazła zastosowania jako lecznicza lub organizm modelowy.

Okres występowania
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII
Bibliografia
  1. Dıez V., Alvarez A. 2001.; "Compositional and nutritional studies on two wild edible mushrooms from northwest Spain."; Food Chemistry 75(4): 417-422.;
  2. Gerhardt E. 2006.; "Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków."; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa.;
  3. Gminder A. 2008.; "Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej."; Wyd. Weltbild, Warszawa.;
  4. Gumińska B., Wojewoda W. 1988.; "Grzyby i ich oznaczanie."; PWRiL, Warszawa.;
  5. Halama M., Ważny R., Czosnykowska-Łukacka M., Dobosz T. 2016.; "Tricholoma ustaloides (Agaricales, Basidiomycota) in Poland."; Polish Botanical Journal 61(1): 173-180.;
  6. Hayakawa H. Watanabe K. 2008.; "Synthesis of ustalic acid, an inhibitor of Na+/K+-ATPase."; Tetrahedron 64 (25): 5873-5877.;
  7. Heilmann-Clausen J., Christensen M., Frøslev T., Kjøller R. 2017.; "Taxonomy of Tricholoma in northern Europe based on ITS sequence data and morphological characters."; Persoonia: Molecular Phylogeny and Evolution of Fungi 38: 38.;
  8. Karadelev M., Rusevska K., Markova N. 2008.; "Distribution and ecology of genus Tricholoma (Tricholomataceae) in the Republic of Macedonia."; Ekol. Zašt. Život. Sred. 11 (1/2): 27-41.;
  9. Kalamees K. 2010.; "Checklist of the species of the genus Tricholoma (Agaricales, Agaricomycetes) in Estonia."; Folia Cryptogamica Estonica 47: 27-36.;
  10. Kalmiş E., Yildiz H., Ergönül B., Kalyoncu F., Solak M. 2011.; "Chemical composition and nutritional value of a wild edible ectomycorrhizal mushroom, Tricholoma anatolicum."; Turkish Journal of Biology 35(5): 627-633.;
  11. Liu G., Wang H., Zhou B., Guo X., Hu X. 2010.; "Compositional analysis and nutritional studies of Tricholoma matsutake collected from Southwest China."; Journal of Medicinal Plants Research 4(12): 1222-1227.;
  12. Lohmeyer T., Kũnkele U. 2006.; "Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie."; Wyd. Parragon, Warszawa.;
  13. Mankel A., Kost G., Kothe E. 1999.; "Re-evaluation of the phylogenetic relationship among species of the genus Tricholoma."; Microbiological Research 153(4): 377-388.;
  14. Reschke K., Popa F., Yang Z., Kost G. 2018.; "Diversity and taxonomy of Tricholoma species from Yunnan, China, and notes on species from Europe and North America."; Mycologia 110(6): 1081-1109.;
  15. Sano Y., Sayama K., Arimoto Y., Inakuma T., Kobayashi K., Koshino H., Kawagishi H. 2002.; "Ustalic acid as a toxin and related compounds from the mushroom Tricholoma ustale."; Chemical Communications 13: 1384-1385.;
  16. Škubla P. 2007.; "Wielki atlas grzybów."; Dom wydawniczy Elipsa, Poznań.;
  17. Snowarski M. 2010.; "Grzyby. Seria: Spotkania z przyrodą."; Wyd. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa.;
  18. Solak M., Yilmaz E., Gucin F. 2002.; "Macrofungi of Balikesir Province From Turkey."; Bio-Science Research Bulletin 18: 137-149.;
  19. Wojewoda W. 2003.; "Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski."; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków.;
4.6/5 - (12 votes)
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments