Definicja pojęcia:

retencja (wody)

Retencja (wody) - Retencja wody (łac. retentio – zatrzymywanie) – okresowe wyłączenie znacznych ilości wody z cyklu hydrologicznego na skutek ich zatrzymania w zbiornikach wodnych (naturalnych i sztucznych), ciekach, lodowcach i pokrywie śnieżnej (retencja powierzchniowa) lub w gruncie (retencja podziemna); jeden z czynników bilansu wodnego.

Retencja wody obejmuje czasowe wyłącznie znacznych ilości wody z obiegu na skutek ich zatrzymania na obszarze zlewni. Woda może być retencjonowana w postaci pary wodnej (np. w glebie), opadów atmosferycznych (rosy, szronu, szadzi, deszczu, gradu, śniegu) oraz w postaci lodu.

Wielkość retencji na danym obszarze zależy od:

W zależności od sposobu i miejsca zatrzymywania wody wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje retencji – retencję powierzchniową i retencję podziemną.
Woda retencjonowana na danym obszarze pochodzi głównie z opadów atmosferycznych. Wikimedia.org
Retencja powierzchniowa zależy w największym stopniu od ukształtowania terenu, rodzaju pokrycia i przepuszczalności powierzchni oraz występowania na obszarze zlewni obiektów hydrograficznych, w których woda jest retencjonowana.

W skład retencji powierzchniowej wchodzi:
  • intercepcja szaty roślinnej – zatrzymywanie wody pochodzącej z opadów atmosferycznych na powierzchni liści, łodyg roślin, gałęzi i pni drzew; ma duże znaczenie w przypadku opadów przelotnych; część wody opadowej wyparowuje bezpośrednio do atmosfery, część spływa na powierzchnię gruntu (ociekanie roślin);
  • zwilżanie przedmiotów na powierzchni obszaru – zatrzymywanie wody opadowej przez środowisko nieożywione (abiotyczne);
  • retencja powierzchniowa gleby (detencja gleby) – zatrzymywanie wody w powierzchniowej warstwie gleby; zależy od kształtu i wielkości cząstek fazy stałej gleby oraz od stopnia porowatości gleby;
  • retencja depresyjna – zatrzymywanie wody w zagłębieniach i nierównościach terenu  (np. kałużach);
  • retencja zbiornikowa (retencja wód stojących) – zatrzymywanie wody w zbiornikach naturalnych (stawy, jeziora, mokradła, bagna, torfowiska) i sztucznych (zbiorniki retencyjne);
  • retencja sieci rzecznej (retencja korytowa) – zatrzymywanie wody w ciekach wodnych (strugi, potoki, strumienie, rzeki);
  • retencja obszarów bezodpływowych – zatrzymywanie wody w zlewiskach jezior bezodpływowych, dorzeczach rzek epizodycznych;
  • retencja śniegowa – zatrzymywanie wody w okresowej lub stałej pokrywie śnieżnej;
  • retencja lodowcowa – sezonowe lub całoroczne zatrzymywanie wody w lodzie pokrywającym cieki i zbiorniki wodne; magazynowanie wody w lodowcach.

Wielkość retencji powierzchniowej wody pochodzącej z opadów atmosferycznych (retencji bagien, zbiorników i cieków wodnych) oraz wielkość strat poniesionych na intercepcję szaty roślinnej wpływa na retencję powierzchniową gleby i decyduje o rozpoczęciu procesu zasilania wód podziemnych (infiltracja) bądź formowania się odpływu powierzchniowego (spływu wody z powierzchni gleby do zbiorników i cieków wodnych, a następnie do estuariów, mórz i oceanów).
Intercepcja szaty roślinnej. Wikimedia.org
Retencja podziemna

Woda retencjonowana jest w gruncie w strefie aeracji (strefie napowietrzenia) położonej między powierzchnią gleby a zwierciadłem wód podziemnych oraz w strefie saturacji (strefie nasycenia) – warstwie skał z wodą wypełniającą wolne przestrzenie pomiędzy nimi (szczeliny, pory, próżnie krasowe).

Retencja podziemna w strefie aeracji zależy od wilgoci gruntowej, czyli od ogólnej zawartości wody w gruncie. Woda w tej strefie występuje w postaci pary wodnej oraz w postaci ciekłej jako woda związana siłami międzycząsteczkowymi z ziarnami skał (woda błonkowata, woda higroskopijna, woda kapilarna) oraz okresowo jako woda wolna przemieszczająca się w głąb gruntu (woda wsiąkowa) lub gromadząca się nad stropem soczewki skał nieprzepuszczalnych (woda zawieszona). Ilość zasobów wody retencjonowanej w strefie aeracji zależy od temperatury powietrza, rzeźby terenu oraz rodzaju porastającej glebę roślinności i ich systemu korzeniowego.

Strefa saturacji obejmuje wody zaskórne (wody przypowierzchniowe), wody gruntowe (wody podziemne), wody wgłębne oraz wody głębinowe. Wielkość retencji w tej strefie przejawia się położeniem zwierciadła wód podziemnych – im wyżej położone jest zwierciadło tym większe są zasoby wód gruntowych.
Retencja śniegowa. Fot. pixabay.com
Retencja jako czynnik bilansu wodnego

Obieg wody w przyrodzie (cykl hydrologiczny) to proces nieustannego krążenia wody pomiędzy środowiskami wodnymi, lądowymi i atmosferą zapewniający stały dostęp zasobów wodnych. Cykl hydrologiczny obejmuje parowanie wody z powierzchni zbiorników wodnych i powierzchni gleby, transpirację roślin lądowych, przenoszenie i skraplanie pary wodnej w atmosferze, tworzenie się chmur i powstawanie opadów atmosferycznych, odpływ powierzchniowy i podziemny, retencję wody oraz ponowne parowanie wody.

Równanie bilansu wodnego przedstawia przebieg cyklu hydrologicznego dla danego obszaru (np. zlewni). Składowe równania wyrażają ilościowo zmienność poszczególnych faz obiegu wody w określonym przedziale czasu.

Równanie bilansu wodnego danego obszaru dla roku hydrologicznego wyraża się wzorem:
gdzie:
Δ R – zmiana retencji (powierzchniowej i podziemnej)
P – ilość opadów
Hodpływ (powierzchniowy i podziemny)
E – parowanie

Równanie bilansu wodnego dla fazy kontynentalnej cyklu hydrologicznego wyraża się wzorem:
gdzie:
Δ R K – zmiany retencji wody na lądach
PK – całkowita ilość opadów na lądach
EK – całkowite parowanie z powierzchni lądów
HK – całkowity odpływ z lądów do oceanów

Składowe równania bilansu wodnego przeważnie wyraża się w milimetrach słupa wody (mm H₂O).
Jezioro Dobczyckie – sztuczny zbiornik retencyjny. Wikimedia.org

Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.8
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź