Definicja pojęcia:

zboża

Zboża – grupa roślin z rodzaju wiechlinowatych. Charakteryzują się wysoką zawartością skrobi w owocach i stanowią podstawę wielu gałęzi przemysłu, np. piekarnictwa, młynarstwa, gorzelnictwa czy farmaceutyki.
  1. Wykorzystanie zbóż
  2. Gatunki zbóż produkowanych na świecie:
  3. Najpopularniejsze produkty zbożowe produkowane z poszczególnych gatunków:
  4. Zboża rzekome
  5. Zboża w Polsce
  6. Pełne ziarno a ziarno oczyszczone

Wykorzystanie zbóż

Zboża mają fundamentalne znaczenie w żywieniu ludzi. Stanowią podstawowe źródło węglowodanów w diecie. Przetwarza się je na mąki, kasze, płatki, otręby, makarony, kawy zbożowe i mleka roślinne. Szeroko w przemyśle spożywczym wykorzystuje się także całe, nieprzetworzone ziarna zbóż. Zboża i przetwory zbożowe to kluczowa grupa produktów pokarmowych we wszystkich kulturach świata. Zawarta w nich skrobia należy do grupy polisacharydów i jest głównym źródłem energii dla człowieka.

Zboża służą również za podstawowy surowiec do produkcji pasz dla zwierząt. Są wykorzystywane w przemyśle i energetyce do produkcji energii odnawialnej (bioetanol i biomasa), a także w produkcji biodegradowalnych tworzyw. Zboża to również składniki leków i kosmetyków.
pixabay.com

Gatunki zbóż produkowanych na świecie:

  • kukurydza: najczęściej uprawiane zboże świata, lekkostrawne i bezglutenowe, pochodzi z Meksyku;
  • ryż: podstawowy pokarm w wielu krajach Dalekiego Wschodu, lekkostrawny i wysokoenergetyczny, nie powoduje alergii;
  • pszenica: podstawowe zboże chlebowe na świecie;
  • jęczmień: obecnie nie jest już tak istotnym składnikiem pokarmowym jak dawniej, wykorzystuje się go głównie do produkcji pasz dla zwierząt oraz słodów;

  • sorgo: zboże bezglutenowe, pochodzące z Afryki i głównie tam uprawiane;
  • proso: najdłużej uprawiane zboże w dziejach ludzkości;
  • owies: cechują go wysokie walory prozdrowotne i wzmacniające;
  • żyto: twarde zboże o wyrazistym smaku, wspomaga odchudzanie i usuwanie złogów tłuszczowych, w kulinariach wykorzystywane do przygotowywania żuru. Ciekawą, choć dziś już prawie niespotykaną odmianą chlebową żyta jest krzyca;
  • gryka: chroni nas nie tylko przed otyłością, lecz także zapobiega nowotworom układu pokarmowego, infekcjom jego narządów i negatywnym skutkom stresu oksydacyjnego
  • pszenżyto: pierwsze na świecie zboże syntetyczne, dające wysokie plony, a jednocześnie posiadające duże wartości odżywcze;
  • ryż dziki: także owies wodny lub ostruda wodna, wartościowa odmiana ryżu, często wykorzystywana w kuchni azjatyckiej;
  • orkisz: lekkostrawna odmiana pszenicy o bogatych walorach odżywczych i wzmacniających, uznawana za zboże wysokiej jakości;
  • płaskurka: ekologiczna odmiana pszenicy, pochodząca ze starożytnej Mezopotamii;
  • samopsza: odmiana pszenicy, jeden z najstarszych, udomowionych gatunków zbóż;
  • teff, miłka abisyńskagatunek trawy zbożowej uprawiany głównie w Etiopii;
  • amarantus: ziarna amarantusa wykorzystuje się tak samo jak zboże, jednak sama roślina nie zalicza się do grupy zbóż. W Indiach uważany za roślinę świętą. Jego cecha charakterystyczna to wysoka zawartość bardzo dobrze przyswajalnego białka;
  • komosa ryżowa (quinoa): podobnie jak amarantus wyróżnia się wysoko przyswajalnym białkiem i posiada komplet aminokwasów.
pixabay.com

Najpopularniejsze produkty zbożowe produkowane z poszczególnych gatunków:

Zboża rzekome

Wymienione wcześniej amarantus i komosa ryżowa, a także gryka zwyczajna czy gryka tatarka i szałwia hiszpańska (chia) zaliczamy do grupy tak zwanych zbóż rzekomych (pseudozbóż), której przedstawicielami są rośliny niebędące zbożami i nienależące do rodzaju wiechlinowatych. W sztuce kulinarnej i żywieniu są jednak wykorzystywane tak samo jak zboża. Produkuje się z nich m.in. mąkę. Pseudozboża nie zawierają glutenu.
Kasza bulgur, pixabay.com

Zboża w Polsce

Zboża stanowią około 70% zasiewów w polskim rolnictwie, co daje nam trzecie miejsce wśród producentów zboża w całej Unii Europejskiej. Polska jest też największym producentem pszenżyta na świecie i drugim w kolejności producentem żyta. 1,3% powierzchni światowej uprawy zbóż należy do Polski.

Najwięcej w naszym kraju uprawia się pszenicy (ponad 2,2 tys. ha), a dalej żyta, pszenżyta, kukurydzy, jęczmienia, owsa, mieszanek zbożowych, prosa i gryki. Polska miała znaczący udział w hodowli i wprowadzeniu na rynek pierwszego zboża syntetycznego, czyli pszenżyta.
 

Pełne ziarno a ziarno oczyszczone

Pełne ziarno, inaczej ziarno z pełnego przemiału lub nieoczyszczone, to surowiec podstawowy do produkcji wyrobów pełnoziarnistych, nazywanych też „ciemnymi” (potocznie używa się określenia „ciemny chleb”, „ciemny makaron” itd.). Choć od produktów z oczyszczonych ziaren nie różni się zanadto kalorycznością, ma nieporównywalnie większe walory prozdrowotne i odżywcze. Pełne ziarno zawiera błonnik i składniki mineralne oraz witaminy, stanowiące skład warstw okalających bielmo. Ziarno oczyszczone to z kolei samo bielmo, zawierające wyłącznie cukry. Stanowi bogate źródło energii, ale bez soli mineralnych i błonnika jest produktem ubogim, co więcej sprzyja otyłości, cukrzycy, wzrostowi stężenia złego cholesterolu oraz odkładaniu się tkanki tłuszczowej.
pixabay.com

Bibliografia

  1. Stanisław Tołpa, Jan Radomski; “Botanika. Podręcznik dla Techników Rolniczych ”; Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1971. ;
  2. Zdzisława Otałęga (red. nacz.); “Encyklopedia biologiczna T. XII”; Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 2000;
  3. Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki; “Geografia rolnictwa świata ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001;
  4. Zbigniew Podbielkowski; “Słownik roślin użytkowych”; Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1989;
  5. Danuta Kołożyn-Krajewska, Tadeusz Sikora; “Towaroznawstwo żywności”; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne S.A., Kraków, 2007;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 5.0
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy