ZWIERZĘTA STAŁOCIEPLNE. Definicja pojęcia - zwierzęta stałocieplne, zwierzęta endotermiczne, zwierzęta homeotermiczne
Ekologia.pl Wiedza Encyklopedia zwierzęta stałocieplne
Definicja pojęcia:

zwierzęta stałocieplne

Spis treści

Zwierzęta stałocieplne, zwierzęta endotermiczne — Zwierzęta stałocieplne, zwierzęta endotermiczne, zwierzęta homeotermiczne, zwierzęta homojotermicznezwierzęta zdolne do utrzymywania stałej temperatury ciała bez względu na temperaturę otoczenia dzięki mechanizmom termoregulacji i wewnętrznej produkcji ciepła na drodze termogenezy. Do zwierząt stałocieplnych zalicza się ptaki i ssaki.

Stałocieplność

Stałocieplność (homeotermia, homojotermia) jest strategią adaptacyjną zwierząt polegającą na ciągłej (bądź długookresowej) zdolności do utrzymywania stałej temperatury ciała niezależnie od warunków panujących w środowisku zewnętrznym dzięki mechanizmom termoregulacji oraz dodatkowej produkcji ciepła (termogeneza).

Stałocieplność występuje u dwóch gromad kręgowców – ptaków i ssaków, z wyjątkiem niezdolnego do termoregulacji gryzoniagolca piaskowego (Heterocephalus glaber). Uważa się, że stałocieplność pojawiła się w filogenezie w jurze i cechę tę posiadały już niektóre dinozaury, pterozaury oraz gady ssakokształtne. 

Stałocieplność umożliwia zwierzętom stałocieplnym utrzymywanie temperatury ciała wyższej niż temperatura otoczenia – temperatura ciała ptaków wynosi ok. 40°C, temperatura ciała ssaków – ok. 37°C. Dzięki tej zdolności zwierzęta te mogą zasiedlać obszary o niekorzystnym klimacie oraz utrzymywać aktywność w różnych porach roku oraz doby. Stałocieplność wiąże z wysokim tempem przemiany materii (metabolizmu) i dużymi wydatkami energetycznymi, co przekłada się na bardzo duże zapotrzebowanie pokarmowe zwierząt stałocieplnych. Zwierzęta te cechują się ponadto dobrze rozwiniętymi termoizolacyjnymi pokrywami ciała – piórami u ptaków i sierścią u ssaków oraz obecnością podskórnej tkanki tłuszczowej.

Wykres przedstawiający różnicę pomiędzy zwierzętami stałocieplnymi i zwierzętami zmiennocieplnymi. Temperatura ciała myszy (organizmu stałocieplnego) jest niezależna od temperatury otoczenia; temperatura ciała jaszczurki (organizmu zmiennocieplnego) w dużym stopniu zależy od temperatury otoczenia, fot. wikimedia.org

Termoregulacja

Mechanizmy termoregulacji są procesami umożliwiającymi utrzymanie stałej temperatury ciała (homeostazy termicznej organizmu) niezależnie od warunków panujących w środowisku zewnętrznym. Odbywa się to na drodze regulacji wytwarzania i wydatkowania ciepła, czyli utrzymywaniu równowagi pomiędzy ilością ciepła wytworzonego w organizmie, ilością ciepła pobieranego z otoczenia oraz ilością ciepła oddanego na zewnątrz organizmu. Źródłem ciepła są reakcje metaboliczne zachodzące w organizmie oraz promieniowanie słonecznekonwekcji, wypromieniowania oraz parowania wody z organizmu przez powierzchnię ciała.


Za utrzymanie stałej temperatury ciała u zwierząt stałocieplnych odpowiedzialny jest ośrodek termoregulacji znajdujący się w przedniej części podwzgórza:

Wyróżnia się następujące rodzaje mechanizmów termoregulacyjnych:

  • termoregulacja fizyczna – obejmuje regulację temperatury ciała poprzez procesy fizyczne – przewodzenie, konwekcję, promieniowanie oraz parowanie wody przez powierzchnię ciała organizmu;
  • termochemoregulacja – obejmuje regulację temperatury ciała poprzez wzrost aktywności ruchowej bądź mięśniowej, z czym wiąże się wzrost szybkości procesów biochemicznych wytwarzających ciepło;
  • termoregulacja etologiczna (behawioralna) – obejmuje regulację temperatury ciała poprzez określone zachowania (poszukiwanie kryjówek, chłodzenie się w wodzie, zanurzanie się w błocie, stroszenie piór u ptaków, stroszenie sierści u ssaków) bądź przyjmowanie określonej postawy ciała (zwijanie się w kłębek i kulenie się przy niskich temperaturach; układanie się w pozycji wyciągniętej przy wysokich temperaturach);
  • termoregulacja socjalna – obejmuje regulację temperatury ciała (podwyższanie temperatury, ograniczanie oddawania ciepła) poprzez zbieranie się zwierząt w większe grupy, w których osobniki ściśle do siebie przylegają.

Parowanie wody z powierzchni skóry przez gruczoły potowe stanowi jeden z mechanizmów termoregulacji fizycznej, fot. shutterstock

Endotermia

Endotermia jest zdolnością zwierząt stałocieplnych do metabolicznej produkcji ciepła (termogenezy) w celu utrzymania temperatury ciała wyższej od temperatury otoczenia. Termogeneza obejmuje procesy fizjologiczne, reakcje metaboliczne oraz mechanizmy behawioralne prowadzące do wytworzenia i utrzymania optymalnej dla danego organizmu temperatury ciała.


Termogeneza drżeniowa (dreszczowa) jest metabolicznym procesem wytwarzania ciepła u zwierząt stałocieplnych, polegającym na wytwarzaniu ciepła dzięki nieskoordynowanym skurczom pęczków włókien mięśniowych w mięśniach szkieletowych (mięśni karku i żeber). W procesie tym biorą również udział tkanki metabolizujące, takie jak tkanki wątroby i mózgu.

Termogeneza bezdrżeniowa (bezdreszczowa) jest metabolicznym procesem wytwarzania ciepła u ssaków, polegającym na enzymatycznej reakcji utleniania tłuszczu w brunatnej tkance tłuszczowej, podczas której powstająca energia zostaje w całości wykorzystana do produkcji ciepła (nie powstaje ATP). Termogeneza drżeniowa występuje przede wszystkim u noworodków i zanika stopniowo z wiekiem.

Zwierzęta stałocieplne dzięki zdolności do utrzymywania stałej ciepłoty ciała zasiedlają obszary o bardzo zmiennych warunkach klimatycznych, fot. shutterstock
Indeks nazw
Szukaj lub wybierz według alfabetu
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
Znaki ekologiczne
PEFC
PEFC
4.7/5 - (15 votes)
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments