Cysty (torbiele) – rodzaje, przyczyny i leczenie cyst

Słowo „cysta” nikomu się dobrze nie kojarzy. Jeszcze gorszy stosunek mają do niej ci z nas, którym zdarzyło się doświadczyć choć jednego z jej przejawów. Bo cysty tak naprawdę to zagadnienie dość ogólne, odnoszące się do szeregu problemów natury dermatologicznej, ginekologicznej, internistycznej i innych.  Niestety, trapią nas nadzwyczaj często. Jakie stwarzają zagrożenia i jak można sobie z nimi poradzić?



Podskórna cysta.  Źródło: shutterstockPodskórna cysta. Źródło: shutterstock

  1. Rodzaje cyst
  2. Przyczyny powstawania cyst
  3. Jak rozpoznać cystę?
  4. Możliwe powikłania cyst
  5. Leczenie cyst
  6. Co robić, jeśli podejrzewasz u siebie cystę?
Tak jak wiele innych określeń medycznych, pojęcie „cysty” wywodzi się z języka greckiego i oznacza dosłownie „worek wypełniony płynem”. Jest to dość trafny opis zjawiska fizjologicznego, w którym grupa atypowych komórek gromadzi się razem tworząc coś na kształt balonika. Może on być wypełniony powietrzem, płynami fizjologicznymi lub półpłynną mieszaniną. W przypadku, gdy zawartość tworzy ropa mówimy jednak nie o cyście, ale o ropniu. Słowo torbiel jest natomiast spolszczonym synonimem słowa cysta, używanym bardzo często w diagnostyce lekarskiej.

Rodzaje cyst


W literaturze medycznej cysty klasyfikuje się przede wszystkim wedle lokalizacji w organizmie – niestety, możliwości są nieograniczone! W większości przypadków torbiele są pojedyncze, ale bywają także częścią bardziej złożonego problemu i wówczas występują grupami. Wiele kłopotów stwarzają zwłaszcza kobietom, umiejscawiając się w układzie rodnym. W tej kategorii wyróżniamy m.in.:
  • cysty jajników - formujące się najczęściej w toku cyklu miesiączkowego z nieotwartych pęcherzyków lub z ciałka żółtego; zazwyczaj są nieszkodliwe i zanikają samoczynnie po 2-3 miesiącach, ale w dużej ilości mogą być symptomem zespołu policystycznych jajników (PCOS), endokrynologicznego zaburzenia negatywnie wpływającego na płodność kobiety.
  • torbiele Nabotha zlokalizowane w błonie śluzowej macicy;
  • torbiele gruczołu Bartholina – pojawiające się u wejścia pochwy wskutek zatkania kanalików odprowadzających śluz z gruczołów;
  • inne torbiele zlokalizowane bezpośrednio w pochwie.

Także mężczyzn cysty nie omijają. W jądrach obserwuje się na przykład torbiele nasieniowe, które powstają na skutek zablokowania odpływu spermy. Znacznie częstszym problemem, i to dotyczącym obu płci, są natomiast cysty podskórne. Bywają one powiązane z trądzikiem, ale pojawiają się także na czaszce, palcach rąk, w okolicach kości ogonowej czy gdziekolwiek na czaszce. Rodzajem takich cyst są przede wszystkim tzw. kaszaki, czyli torbiele łojowe gromadzące w sobie łój.

Dalej wyróżnia się na przykład torbiele podpajęczynówkowe umiejscowione między mózgiem a czaszką, zębopochodne torbiele, cysty na gałce ocznej i powiece, wewnątrz jamy ustnej, a nawet na strunach głosowych. Do rzadziej występujących, ale nieprzyjemnych należy z kolei torbiel Tarlova, tworząca się wokół nerwów w odcinku krzyżowym kręgosłupa czy pojawiająca się pod kolanem torbiel Bakera. Za pseudocysty uważa się natomiast torbiele galaretkowate występujące w okolicach torebek stawowych oraz ścięgien.

Niestety, na domiar złego cysty tworzą się także na narządach wewnętrznych. Szczególnie niebezpieczne mogą być te zlokalizowane w trzustce, wątrobie, nerkach, mózgu i kościach. Każda ma jednak swoją specyfikę i wymaga indywidualnej diagnozy.
Cysty w jajnikach są powodem poważnych zaburzeń ginekologicznych. Źródło: shutterrstock

Przyczyny powstawania cyst


Tak, jak wiele jest różnych cyst, tak dużo może być przyczyn ich powstawania. Większość tych łagodnych wynika z zaburzeń funkcjonalnych z zatkaniem kanalików odprowadzających różne wydzieliny fizjologiczne, np. śluz, łój, nasienie. Ponadto torbiele mogą być wynikiem chorób dziedzicznych i nieprawidłowości genetycznych. Czasami bywają też skutkiem przedłużonego stanu zapalnego lub infekcji, w tym zakażenia pasożytami (zwłaszcza tasiemcem bąblowcowym). Rzadziej powstają w rezultacie urazu powodującego przerwanie naczyń krwionośnych.

W przypadku wspomnianego wyżej zespołu policystycznych jajników czynnikiem sprawczym są natomiast zaburzenia hormonalne dotyczące przede wszystkim wydzielania zbyt wysokich ilości androgenów. Te z kolei mogą być spowodowane genetyką, otyłością lub wpływem środowiska.

Jak rozpoznać cystę?


O bardzo wielu cystach w organizmie nie dowiemy się nigdy – głęboko ukryte, niesprawiające żadnych dolegliwości bólowych, mogą być ewentualnie wykryte jedynie podczas badań typu USG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Te położone pod skórą w zależności od rozmiarów widzialne i wyczuwalne są jako grudki czy nawet dość duże guzki. Torbiele rosną przy tym bardzo powoli i charakteryzują się gładką powierzchnią, w ogromnej większości przypadków nie są też bolesne.

Problemy pojawiają się natomiast, gdy cysty osiągają większe rozmiary wpływając na funkcjonowanie poszczególnych narządów, uciskają na nerw lub naczynie krwionośne, bądź zostają zakażone i dochodzi do rozwoju infekcji. Wtedy dodatkowe symptomy mogą skłonić lekarzy do zlecenia wspomnianych wyżej badań obrazowych, a w razie wykrycia podejrzanej zmiany także biopsji. Guzki w piersiach na przykład mogą być nieszkodliwymi cystami pojawiającymi się często w okresie menopauzy, ale mogą też mieć charakter nowotworowy!

Do symptomów towarzyszących cystom na jajnikach należą bóle i dyskomfort w podbrzuszu, nieoczekiwane krwawienia z pochwy, zaburzenia oddawania moczu i rytmu wypróżnień, bóle głowy, zmęczenie, a nawet wymioty. Jeszcze bardziej wyraziste mogą być objawy torbieli w obrębie czaszki – począwszy od bólów głowy, zaburzeń zachowania i rozwoju, a skończywszy na halucynacjach i drgawkach. Torbiele osierdzia, choć w większości asymptomatyczne, mogą powodować palpitacje, problemy z połykaniem czy utratę wagi ciała, zaś torbiele trzustki zazwyczaj współwystępują wraz z ostrym stanem zapalnym tego narządu.

Ciekawostka: Niesławny rekord największej cysty świata należy do 80-letniego pacjenta z Arabii Saudyjskiej, z którego jamy brzusznej w 2005 r. usunięto torbiel zawierającą aż 37 litrów płynu! Spowodowana ona była tasiemcem bąblowcowym.
Tabela przedstawiająca sposób postępowania w przypadku podejrzenia torbieli; opracowanie własne

Możliwe powikłania cyst


Cysty pojawiają się w przebiegu niektórych poważniejszych chorób, które mogą istotnie wpłynąć na jakość życia. Uwarunkowana genetycznie wielotorbielowatość nerek pomimo łagodnych początków rozwinąć się może do postaci niewydolności nerek, atakując również inne organy. Bez dializ człowiek nie ma często w takim przypadku szans na przeżycie. Inne cysty narządów wewnętrznych, np. trzustki mogą z kolei nabrać charakteru złośliwego nowotworu, również w bezpośredni sposób zagrażając życiu.

Większość pojedynczych cyst, które pojawiają się u szerokiego grona społeczeństwa stwarza jednak raczej lokalne komplikacje. W przypadku pęknięcia lub zakażenia zawartości torbieli może rozwinąć się ból i stany zapalne, przebiegające nawet z gorączką. W rzadkich wypadkach powiększone cysty jajników mogą nawet spowodować uszkodzenie tkanki, wewnętrze krwotoki i ograniczenie płodności.
Usuwanie torbieli zębowej. Źródło: shutterstock

Leczenie cyst


Dobra wiadomość jest taka, że spora część cyst nie wymaga leczenia. Tak samo, jak spontanicznie powstały, zostają z czasem wchłonięte przez organizm i znikają bez śladu. Czekanie nie jest jednak polecane w przypadku, gdy cysta wpływa na funkcjonowanie ważnych organów, powoduje wyraźny dyskomfort w życiu codziennym lub uległa infekcji i grozi pęknięciem. W takich sytuacjach najczęściej zaleca się opróżnienie lub usunięcie torbieli.

Wykonuje się je bądź metodą klasycznej chirurgii ze skalpelem, z użyciem lasera bądź też poprzez odsączenie zawartości za pomocą igły lub cewnika. W przypadku głębiej położonych torbieli ta ostatnia procedura wykonywana bywa przy wsparciu USG lub RTG. Pobrana zawartość tradycyjnie kierowana jest do laboratorium, aby wykluczyć obecność komórek rakowych lub wykryć ewentualne patogeny. Cysty, które okażą się być nowotworem, leczy się za pomocą indywidualnie dobranej terapii, która może obejmować operację, chemioterapię czy naświetlania.

Jeśli torbiele są częścią głębszego problemy medycznego, nie stosuje się zwykle leczenia bezpośredniego, ale terapię mającą na celu redukcję przyczyn – w przypadku PCOS będzie to podawanie stosownych preparatów hormonalnych, które zapobiegną powstawaniu kolejnych cyst. Ponadto wielu lekarzy poleca masaże podbrzusza, ciepłe kompresy, a także środki przeciwbólowe dostępne bez recepty.

Pęknięte lub zakażone torbiele mogą dodatkowo wymagać podawania pacjentowi antybiotyków.

Uwaga:
Mimo że niezłośliwe i niesprawiające większego dyskomfortu, niektóre torbiele (np. łojowe) pozostają z człowiekiem do końca życia. Przesłanką do ich usuwania mogą być więc również względy czysto estetyczne.

Co robić, jeśli podejrzewasz u siebie cystę?


Widoczne zgrubienia pod skórą wymagają przede wszystkim obserwacji. Jeśli mają tendencje do ciągłego wzrostu bądź utrzymują się w długim okresie i sprawiają dolegliwości, powinny zostać skonsultowane z lekarzem. Pod żadnym pozorem nie należy jednak samodzielnie próbować wyciskać, nacinać czy w inny sposób opróżniać podejrzanych zmian – nawet, jeśli są to dość powszechne i łatwo dostępne kaszaki. Tego typu domowe interwencje rzadko przynoszą oczekiwane rezultaty, a stwarzają bardzo poważne ryzyko infekcji!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „What’s Causing This Cyst?” Amanda Delgado, https://www.healthline.com/health/cyst, 25/01/2022
2. „What to know about cysts” Tim Newman, https://www.medicalnewstoday.com/articles/160821, 25/01/2022
3. “Ovarian cysts” Mayo Clinic, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ovarian-cysts/symptoms-causes/syc-20353405, 25/01/2022
4. “Cyst Symptoms, Signs, and Causes” Melissa Conrad Stoppler, https://www.medicinenet.com/cyst_symptoms_and_causes/views.htm, 25/01/2022
5. “Sebaceous Cysts” Cleveland Clinic, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14165-sebaceous-cysts, 25/01/2022

Ocena (1.5) Oceń: