Homocysteina – funkcje, normy i badanie poziomu homocysteiny

Większość z nas nie słyszy o homocysteinie do czasu, gdy lekarz zleci nam jej badanie. A wówczas może się okazać, że sytuacja jest już dość poważna i grożą nam poważne komplikacje przede wszystkim w sferze sercowo-naczyniowej. Kto i kiedy powinien więc kontrolować poziom homocysteiny w organizmie? Jak interpretować wyniki badań?



Wzór strukturalny homocysteiny. Źródło: shutterstockWzór strukturalny homocysteiny. Źródło: shutterstock
  1. Homocysteina – co to jest?
  2. Funkcje homocysteiny
  3. Kiedy wykonuje się badanie poziomu homocysteiny?
  4. Jak wygląda badanie?
  5. Co jeśli homocysteiny jest za dużo?
  6. Niedobór homocysteiny
  7. Jak dbać o prawidłowy poziom homocysteiny?
O homocysteinie po raz pierwszy usłyszeliśmy dopiero w 1932 r., zaś dwie dekady później francuski biochemik Vincent du Vigneaud otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za wkład w pracę nad zrozumieniem mechanizmów rządzących działaniem ważnych biologicznie związków siarki, do których należała także homocysteina. Od tamtego czasu pogłębione badania naukowe przyniosły kolejne zaskakujące doniesienia.

Homocysteina – co to jest?

Homocysteina (C4H9NO2S) jest naturalnie występującym w organizmie człowieka aminokwasem produkowanym w ramach procesu tzw. metylacji. Mowa o reakcji przeniesienia grupy metylowej z jednej cząsteczki DNA do drugiej, w wyniku czego zmianie ulega ekspresja naszych genów. W ciągu całego życia zachodzą wokół nas bowiem istotne zmiany, które znajdują odzwierciedlenie w samej genetyce – można powiedzieć, że metylacja to rodzaj modyfikacji działania organizmu, powodujący wyciszenie jednych genów i włączenie innych. Ważnym czynnikiem tego procesu są aminokwasy: metionina oraz cysteina, których biosynteza prowadzi właśnie do powstania homocysteiny. W rezultacie homocysteina jest w naturalny sposób obecna we wszystkich komórkach naszego ciała.

Funkcje homocysteiny

Homocysteina, która pojawia się w komórkach w wyniku wspomnianego wyżej procesu metylacji powinna stale utrzymywać się na dość niskim poziomie, ponieważ jest ona zazwyczaj szybko metabolizowana dalej, dając organizmowi niezwykle potrzebną cysteinę oraz metioninę. Owa transformacja może zachodzić na dwa sposoby, przy czym w jednym kluczową rolę odgrywają witamina B12 i kwas foliowy, w drugim zaś witamina B6. Gdy wszystko przebiega sprawnie, homocysteina jest więc zaledwie ogniwem długiego łańcucha przemian, niezbędnego dla naszego codziennego funkcjonowania. Niestety, niedobory wspomnianych wyżej witamin sprawiają, że metabolizm homocysteiny jest poważnie ograniczony i tym samym rośnie jej poziom w tkankach. Zjawisko to, które nazywa się fachowo hiperhomocysteinemią, prowadzi do uszkodzeń komórek i może powodować wiele poważnych chorób. Zbyt duże ilości homocysteiny wpływają bowiem negatywnie na sposób, w jaki komórki wykorzystują dostarczany im tlen i prowadzą do nasilenia procesu utleniania, kojarzonego nie tylko ze starzeniem się organizmu, ale także nowotworami czy problemami neurodegeneracyjnymi. Co więcej, niemożność rozłożenia homocysteiny na wspomniane wyżej aminokwasy prowadzi do ograniczenia ważnych procesów biologicznych w organizmie – metionina warunkuje wszak syntezę białek, natomiast cysteina redukuje stany zapalne i dba o zdrowie wątroby!

Kiedy wykonuje się badanie poziomu homocysteiny?

Badanie homocysteiny nie należy do podstawowego pakietu testów diagnozujących stan zdrowia. Jest ono jednak często zlecane osobom znajdującym się w grupie ryzyka w kontekście chorób serca, a więc pacjentom otyłym, palącym, po przebytych zawałach czy o nieprawidłowymi profilu lipidowym. Wskazaniami są również choroba niedokrwienna serca czy przebyte zatory mózgowe, jak również cukrzyca, choroby nerek oraz zespoły metaboliczne. Test zleca się również w przypadku pojawiania się symptomów mogących świadczyć o niedoborach żywieniowych, takich jak:
  • zmęczenie i zawroty głowy;
  • bladość i słabość mięśni;
  • mrowienia w stopach, dłoniach i ramionach;
  • bóle jamy ustnej i języka.
Poziom homocysteiny oznacza się w badaniu Źródło: shutterstock

Jak wygląda badanie?

Poziom homocysteiny w organizmie oznacza się z próbki krwi pobranej na czczo po całonocnym wypoczynku. Ponieważ poziom aminokwasu jest dość niestabilny zazwyczaj poleca się badanie metodą HPLC z wykorzystaniem specjalnej stabilizującej probówki.

Uwaga! Przyjmowanie leków zawierających S-adenozylo-metioninę może prowadzić do fałszywych wyników badania – ich ewentualne odstawienie przed badaniem należy skonsultować z lekarzem.

Co jeśli homocysteiny jest za dużo?

U zdrowego człowieka poziom homocysteiny w krwi powinien wahać się w przedziale 5-15 µmol/l. Niewielkie odchylenia od normy nie są powodem do niepokoju, ale jeśli wyniki badania krwi wykazują wartości wyższe niż 50 µmol/l, u pacjenta diagnozuje się hiperhomocysteinemię. Na tym poziomie kontrowersyjny aminokwas jest już w stanie uszkadzać śródbłonek naczyń krwionośnych, a w dalszej kolejności prowadzić do rozwoju zakrzepów i zatorów tętniczych. W rezultacie dramatycznie wzrasta ryzyko zawału serca.

Wysoki poziom homocysteiny nie jest jednak sam w sobie odpowiedzią na pytanie o stan naszego zdrowia. Z jednej strony może on bowiem sugerować poważne niedobory witamin B6, B12 i kwasu foliowego, z drugiej wskazywać na wspomniane wyżej problemy naczyniowo-sercowo. Istnieją jednak także rzadkie choroby genetyczne (np. homocystynuria, polimorfizm genu reduktazy metyleno-tetrahydrofolianowej), które utrudniają komórkom prawidłową transformację aminokwasów. Poza tym wysokie stężenie homocysteiny może oznaczać upośledzenie wchłaniania jelitowego czy niedoczynność tarczycy.

Nie zawsze wynik wykraczający poza normę jest jednak powodem do zmartwienia. Zaburzenia poziomu homocysteiny pojawiają się często w naturalny sposób wraz z zaawansowanym wiekiem, a ponadto dotyczą palaczy i osób spożywających nadmierne ilości alkoholu. Generalnie uważa się, że mężczyźni mają większe predyspozycje do hiperhomocysteinemii.
Tabela przedstawiająca właściwości homocysteiny; opracowanie własne

Niedobór homocysteiny

Znacznie rzadziej badania wykazują, że poziom homocysteiny we krwi jest zbyt niski. Ów deficyt najczęściej związany jest z zaburzeniami metabolicznymi bądź nieprawidłową dietą – zwłaszcza wegetarianizm lub niedożywienie mogą ku niemu skłaniać. Niestety, i w tym przypadku konsekwencje dla zdrowia mogą być bardzo niekorzystne – hipohomocysteinemia kojarzona jest z rozwojem miażdżycy w przebiegu chorób kardiologicznych, jak również z chroniczną niewydolnością nerek. Niedobór witamin z grupy B i w tym przypadku jest ważnym czynnikiem sprawczym.

Uwaga!
Zarówno zbyt wysoki, jak i zbyt niski poziom homocysteiny we krwi powinien być zawsze rozważany w szerszym kontekście symptomów i innych badań. Istnieje bardzo wiele różnych scenariuszy, które mogą powodować owe patologiczne stany.
Palenie papierosów może podwyższać poziom homocysteiny w organizmie. Źródło: shutterstock

Jak dbać o prawidłowy poziom homocysteiny?

Niezależnie od przyczyny zaburzeń poziomu homocysteiny suplementacja witaminami z grupy B (B6, B12 i kwas foliowy) jest jednym z najpowszechniejszych i najbardziej skutecznych sposobów na przywracanie fizjologicznego stanu. Oczywiście, idealnie jest dbać o zróżnicowaną dietę, która wspomnianych wyżej witamin dostarczy w najbardziej przyswajalnej postaci. W codziennym jadłospisie przede wszystkim warto więc uwzględniać:
Same witaminy B nie są jednak oczywiście w stanie zredukować ryzyka chorób serca. Aby zwiększyć swoje szanse na długie zdrowe życie, warto też zredukować spożycie soli, rzucić lub ograniczyć palenie, a przede wszystkim zadbać o aktywność fizyczną 3-5 razy w tygodniu. Kontrolne badania homocysteiny przeprowadzane raz na jakiś czas pozwolą ocenić, jak wprowadzone zmiany przekładają się na nasz ogólny stan zdrowia.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Sasidhar Guthikonda, William G. Haynes; “Homocysteine: Role and implications in atherosclerosis”; data dostępu: 2021-09-02
  2. Avinash Kumar i in.; “The metabolism and significance of homocysteine in nutrition and health”; data dostępu: 2021-09-02
  3. Joseph Pizzorno ; “Homocysteine: Friend or Foe?”; data dostępu: 2021-09-02
  4. Benjamin Wedro ; “Homocysteine Blood Test”; data dostępu: 2021-09-02
  5. Paul Ganguly, Sreyoshi Fatima Alam; “Role of homocysteine in the development of cardiovascular disease”; data dostępu: 2021-09-02
  6. Food For The Brain Foundation; “Methylation and Homocysteine”; data dostępu: 2021-09-02
Ocena (4.2) Oceń: