kwiaty wiatropylne
Kwiaty wiatropylne — Kwiaty wiatropylne, kwiaty anemofilne, kwiaty anemogamiczne – kwiaty zapylane przez pyłek przenoszony przez wiatr na znamiona słupków (u roślin okrytozalążkowych) lub bezpośrednio na zalążki (u roślin nagozalążkowych). Kwiaty wiatropylne cechują się przeważnie prostą budową oraz niewielkimi rozmiarami, redukcją lub brakiem okwiatu brakiem oraz produkcją dużej ilości drobnego pyłku, występują u większości roślin nagonasiennych (Gymnospermae), traw (Poaceae), turzycowatych (Cyperaceae), drzew liściastych z rodziny brzozowatych (Betulaceae), bukowatych (Fagaceae), wierzbowatych (Salicaceae) oraz orzechowatych (Juglandaceae).
Wiatropylność
Wiatropylność (anemofilia, anemogamia) jest zjawiskiem zapylania roślin nasiennych ziarnami pyłku przenoszonymi przez wiatr na znamiona słupków u roślin okrytonasiennych (Angiospermae) bądź bezpośrednio na okienko zalążka (mikropyle) u roślin nagonasiennych (Gymnospermae). Wiatropylność występuje u większości nagonasiennych, z wyjątkiem gatunków z rodziny przęślowatych (Ephedraceae) oraz welwiczji przedziwnej (Welwitschia mirabilis), które zapylane są przez owady (entomogamia). Wiatropylność jest zjawiskiem powszechnym również u roślin okrytozalążkowych, takich jak trawy (Poaceae), turzyce (Cyperaceae), drzewa liściaste z rodziny brzozowatych (Betulaceae) – np. brzoza (Betula), leszczyna (Corylus), olsza (Alnus), bukowatych (Fagaceae) – np. buk (Fagus), dąb (Quercus), kasztan jadalny (Castanea sativa), wierzbowatych (Salicaceae) – np. topola (Populus), oraz orzechowatych (Juglandaceae) – np. orzech włoski (Juglans regia).
Wiatropylność związana jest z przestrzennym lub czasowym oddzieleniem męskich i żeńskich organów płciowych, co stanowi adaptację zapobiegającą samozapyleniu i zmniejszaniu różnorodności genetycznej poszczególnych osobników. Przestrzenne oddzielenie organów rozrodczych męskich i żeńskich, określane mianem dwupienności (dioecji) charakteryzuje się występowaniem odrębnych roślin męskich i żeńskich wytwarzających kwiaty jednopłciowe – kwiaty męskie (pręcikowe) zawierające wyłącznie pręciki oraz kwiaty żeńskie (słupkowe) zawierające wyłącznie jeden lub większą ilość słupków. Do roślin dwupiennych należą m.in. topole, wierzby, cisy, sagowce oraz miłorzęby.
Czasowe oddzielenie rozwoju męskich i żeńskich organów płciowych (pręcików i słupków) znajdujących się na jednym kwiecie (kwiecie obupłciowym), określane mianem dichogamii, polega na wcześniejszym dojrzewaniu pręcików niż słupków (protandria, przedprątność) bądź na wcześniejszym dojrzewaniu słupków niż pręcików (protogynia, przedsłupność). Dichogamia może mieć charakter całkowity i całkowicie wykluczać możliwość samozapylenia bądź częściowy, gdy dojrzewanie pręcików i słupków pokrywa się w pewnym stopniu i może dojść do zapylenia pyłkiem pochodzącym od tej samej rośliny. Zjawisko dichogamii występuje powszechnie u większości roślin okrytozalążkowych wykształcających kwiaty obupłciowe.
Kwiaty roślin wiatropylnych
Kwiaty roślin wiatropylnych (kwiaty anemofilne, kwiaty anemogamiczne) charakteryzują się przeważnie bardzo prostą budową, niewielkimi rozmiarami, silną redukcją bądź całkowitym brakiem okwiatu. Kwiaty wiatropylne, w przeciwieństwie do kwiatów zapylanych przez owady i inne zwierzęta (np. ptaki, nietoperze), są niepozorne (nie posiadają barwnego okwiatu), są bezwonne oraz nie zawierają miodników wytwarzających nektar.
Kwiaty żeńskie (kwiaty słupkowe) cechują się obecnością dużych, łatwo dostępnych, podzielonych lub piórkowatych znamion, które często pokryte są lepką substancją umożliwiającą wychwytywanie ziaren pyłku przenoszonych z wiatrem. Kwiaty męskie (kwiaty pręcikowe) zebrane są przeważnie w zwisające kwiatostany o wiotkiej osi, poruszające się przy podmuchach wiatru; produkują ogromne ilości drobnego i suchego pyłku. Kwiaty wiatropylne rozwijają się przeważnie przed pojawieniem się liści, co umożliwia przenoszenie pyłku na większe odległości.
Kwiaty roślin wiatropylnych stanowią głównie szyszki (kłosy zarodnionośne, strobile) występujące u drzew iglastychkłosy (np. u jęczmienia, pszenicy, żyta) lub wiechy (np. u owsa).
Pyłek roślin wiatropylnych
Kwiaty wiatropylne wytwarzają ogromne ilości drobnego, lekkiego i suchego pyłku. Ziarna pyłku są kuliste, osiągają przeważnie rozmiary ok. 20-60 μm. Cechują się gładką bądź słabo zróżnicowaną warstwą powierzchniową (egzyną) pozbawioną otworów, okienek i wyrostków obecnych na powierzchni pyłku roślin owadopylnych. Ziarna pyłku drzew szpilkowych mogą być zaopatrzone w worki (komory) powietrzne zmniejszające ich ciężar i ułatwiające ich unoszenie się w powietrzu. Pyłek roślin wiatropylnych jest krótkotrwały – trwałość pyłku traw wynosi ok. 12 godzin, trwałość pyłku drzew szpilkowych (np. sosny) wynosi od kilku do kilkunastu dni.
Pyłki roślin wiatropylnych stanowią główną przyczynę sezonowych uczuleń na pyłki roślin (tzw. gorączek siennych). Alergie wywoływane są głównie przez pyłki traw, a także w nieco mniejszym stopniu przez pyłki drzew, np. leszczyny, olszy, brzozy, buka, dębu oraz wierzby. Do objawów wywołanych przez pyłki roślin wiatropylnych należą nieżyt nosa, kichanie, suchy kaszel, zapalenie spojówek skutkujące łzawieniem, zaczerwienieniem i pieczeniem oczu, zmiany skórne (np. świerzbienie, pokrzywka), bóle głowy oraz lekkie stany podgorączkowe.
