Definicja pojęcia:

dąb szypułkowy

Dąb szypułkowy (Quercus robur L.) - gatunek drzewa liściastego należący do rodziny bukowatych (Fagaceae). Dąb szypułkowy jest gatunkiem długowiecznym – może dożywać 1000 lat ale średnio jest to 400-500 lat.
  1. Dąb szypułkowy - występowanie i środowisko życia
  2. Dąb szypułkowy - cechy charakterystyczne
  3. Dąb szypułkowy - biologia
  4. Dąb szypułkowy - zastosowanie

Dąb szypułkowy - występowanie i środowisko życia

Dąb szypułkowy występuje na terenie większości Europy – wyjątkiem jest północna Skandynawia i część północnej Szkocji. Rośnie również na Kaukazie oraz w Azji Zachodniej - w Gruzji, Armenii, Azerbejdżanie, Turcji oraz Iranie. W Polsce jest powszechny, występuje na terenie całego kraju z wyjątkiem Tatr i Podhala gdzie nie jest spotykany naturalnie. Dosięga jedynie do 600 m n.p.m., jest gatunkiem nizinnym. Poza Polską najwyżej spotykany na wysokości 1300 m n.p.m. Dąb występuje w różnych zespołach fitosocjologicznych. Może występować samodzielnie tworząc dąbrowy lub w lasach mieszanych tworząc grądy wraz z grabem czy bory mieszane z sosną.

Występuje w klimacie kontynentalnym oraz morskim. Jest dosyć odporny na niskie temperatury ale mogą mu szkodzić późne przymrozki. Często jest spotykany przy ciekach wodnych oraz na rozlewiskach w okolicy dużych rzek ponieważ dobrze znosi okresowe zalewanie. Może rosnąć na wilgotnych piaskach ale przybiera wtedy karłowaty i krzywy pokrój. Najlepsze podłoże dla dębu to świeże, żyzne gleby bogate w związki organiczne i mineralne. Będzie rósł na podłożu gliniastym, mulastym, piaszczystym oraz torfowym. Najlepiej o obojętnym odczynie kwasowości. Dąb szypułkowy jest gatunkiem światłolubnym, tylko w pierwszych latach wzrostu dobrze znosi zacienienie. Jako dorosły osobnik akceptuje zacienienie boczne ale z górnym już sobie nie radzi.
Dąb szypułkowy. François GOGLINS [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Dąb szypułkowy - cechy charakterystyczne

Wygląd

Dąb szypułkowy jest drzewem osiągającym okazałe rozmiary. Może dorastać nawet do 50 m ale średnio jest to 35-40 m przy pierśnicy 1,5-2 m. W Puszczy Białowieskiej występują osobniki o pierśnicy do 3 m oraz wysokości 43 m. W Skandynawii jest uważany za najwyższe drzewo. Kształt korony jest uzależniony od otoczenia drzewa ale zawsze jest ona szeroka i mocno rozgałęziona. Osobniki rosnące w pojedynkę, mające więcej przestrzeni, przybierają kształt stożka o szerokiej i nisko osadzonej podstawie. W drzewostanie natomiast korona jest osadzona wyżej na pniu i przybiera kształt cylindryczny lub owalny.

Średnica pnia dochodzi do 2-3 metrów. U drzew rosnących w zadrzewieniu konary są wysoko osadzone a u osobników samotnych są one grube, rozłożyste i nisko osadzone. Pień początkowo jest pokryty szarą, gładką korą ale z wiekiem kora ciemnieje i pojawiają się głębokie spękania.

Liście

Liście dębu są podłużne, szersze u szczytu. Osiągają długość od 5 do 18 cm i szerokości 2,5-12 cm. Posiadają po 4-7 nieregularnych, zaokrąglonych klap. U nasady mają kształt sercowaty i zaopatrzone są w krótkie ogonki nieprzekraczające 7 mm. Blaszka liścia jest skórzasta i naga. Liście na gałęzi ułożone są skrętolegle. Podobnie jak u buków i grabów fragment liścia usycha i pozostaje na roślinie przez całą zimę aż do wiosny.

Pąki, kwiaty i owoce

Pąki są krótkie o kształcie owalnym, w przekroju pięciokątne. Pąk szczytowy zazwyczaj jest otoczony bocznymi co tworzy pozorny okółek. Pąki są brązowo-czarne natomiast szczytowy odróżnia się barwą pomarańczowo-brązową. Kwiaty są rozdzielnopłciowe i wiatropylne. Żeńskie kwiaty są niepozorne, zebrane w kwiatostany na długich szypułkach po 2-5 sztuk. Kwiaty męskie są bardziej okazałe. Przybierają formę luźnych, zwisających kotków o długości od 2 do 6 cm. Mają kolor od żółtego po jasnozielony a z czasem pomarańczowieją. Owoce stanowią orzechy które powszechnie nazywane są żołędziami. Mają one długość od 1,5 do 3,5 cm oraz szerokość od 1,5 do 2 cm. Mogą przybierać kształt od owalnego do bardziej podłużnego. Żołędzie są gładkie a ich barwa jest z początku zielona a w trakcie dojrzewania zmienia się na brązową i pojawiają się charakterystyczne paski. Owoc osadzony jest w kupuli (tzw. czapeczce) która pokrywa jedną trzecią jego długości. Kupula jest zielona i oddziela się od żołędzia w trakcie jego ostatecznego wykształcenia.

Korzeń

Przez pierwszą część życia tworzy korzeń palowy natomiast wraz z wiekiem, po 30-50 latach, wykształca ukośny system korzeniowy który osiąga głębokość nawet 5 m. Jest to typowy system dla dębu a drzewo dzięki temu jest odporne na silne wiatry. W przypadku występowania na płytkich glebach tworzy powierzchniowy system korzeniowy. Na włośnikach korzenia dębu występuje mikoryza
Photo by and (c)2007 Derek Ramsey (Ram-Man) [GFDL 1.2], via Wikimedia Commons

Dąb szypułkowy - biologia

Wegetacja dębu szypułkowego trwa minimum 130-140 dni. Kwitnienie, w zależności od warunków, odbywa się pod koniec kwietnia lub w maju i zachodzi jednocześnie z rozwojem liści. Zapłodnienie kwiatów odbywa się wiatropylnie.

Dęby szypułkowe zaczynają owocować w zależności od otaczających warunków. Drzewa rosnące pojedynczo rozpoczynają owocowanie pomiędzy 40 a 50 rokiem życia natomiast przy gęstym zadrzewieniu owocowanie się opóźnia i zaczyna się w wieku 60-80 lat. Owoce czyli żołędzie dojrzewają we wrześniu i w październiku po czym od razu opadają. Lata nasienne dębu mają miejsce do 4-6 lat.
Kwiatostany męskie. AnRo0002 [CC0], via Wikimedia Commons

Dąb szypułkowy - zastosowanie

Dąb szypułkowy ma drewno bardzo wytrzymałe, twarde i trwałe. Charakteryzuje się dobrymi właściwościami technicznymi, jest ciężkie a jednocześnie łupliwe. Z tych względów jest cenionym surowcem w przemyśle drzewnym – wykorzystywany jest do wyrobu mebli, klepki posadzkowej, oklein itp. Kora dębu zawiera sporo garbników więc drzewo to jest hodowane na cele przemysłu garbarskiego. Również dzięki obecności garbników powstaje tzw. czarny dąb. Drewno znajdujące się długo pod wodą czernieje i twardnieje pod wpływem reakcji garbników z solami żelaza rozpuszczonymi w wodzie. Żołędzie dębowe stanowią istotny pokarm wielu leśnych zwierząt. Żywią się nimi zarówno ssakidziki, żołędnice czy koszatki, jak i ptakisójki, grubodzioby czy głuszce.

Gatunek ten ma również zastosowanie w zielarstwie ponieważ kora ma m.in. właściwości przeciwzapalne, bakteriobójcze, ściągające oraz przeciwbiegunkowe. Jest też stosowany jako roślina ozdobna przy osadzaniu parków czy osiedli a ze względu na swoje okazałe rozmiary i długowieczność od zawsze miał znaczenie w symbolice a niegdyś też w kultach religijnych. Starsze osobniki często zostają uznane za pomniki przyrody.
Żołędzie. Llez [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Bibliografia

  1. Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz; “Atlas roślin leczniczych”; Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1989;
  2. Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski; “Dendrologia ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012;
  3. Owen Johnson, David More; “Drzewa. Przewodnik Collinsa”; Oficyna Wydawnicza Multico, Warszawa, 2016;
  4. Zdzisława Otałęga (red. nacz.); “Encyklopedia biologiczna T. II”; Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1998;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.7
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy