Kleszcze - opis, występowanie i zdjęcia. Pajęczaki kleszcze ciekawostki

Każdego roku słyszę, że wysyp kleszczy zaczął się wcześniej. „Proszę Pana już w lutym wyciągałam mojemu psu” – mówi do mnie jedna z właścicielek dumnego wyżła weimarskiego. Wysokie temperatury, odpowiednia wilgotność, brak długo trwających mrozów w czasie zimy powoduje, że kleszcze mogą rozmnażać się w szybszym niż dotąd tempie.  Wszystko byłoby w porządku, ale jest jedno, a może nawet kilka dużych, „ale” – te zwierzęta są przenosicielami wielu niebezpiecznych, zarówno dla nas, jak i naszych czworonogów chorób. Czy z kleszczami należy walczyć? Jeśli tak to jak to zrobić, by nie wpaść w panikę?



Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus)Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus)

Jakie kleszcze?

Powinniśmy zacząć od tego z jakimi kleszczami mamy w ogóle do czynienia. Najbardziej znanym jest Ixodes ricinus, czyli kleszcz pospolity, ale oprócz niego w Polsce występuje więcej gatunków tych zwierząt, które różnią się od siebie kolorem, wielkością, cyklem rozwojowym oraz preferencjami względem swoich żywicieli ostatecznych. Wszystkie kleszcze jednak przenoszą choroby, które na drodze regurgitacji, czyli zwrócenia treści pokarmowej, trafiają do organizmu żywiciela. Przeglądając doniesienia prasowe, natknąłem się na duże nagłówki, które mówiły o „nowych” gatunkach kleszczy w Polsce. Uwaga, te doniesienia pochodziły z roku 2016, zatem można poddać w wątpliwość ich wiarygodność, a nawet uważam, że nie wolno im wierzyć, zwłaszcza jeśli zagłębimy się w treść tych artykułów. Polskę obecnie zamieszkuje około 26 gatunków tych zwierząt!!! Zszokowani? Z pewnością. Bo w naszej świadomości istnieje tylko kleszcz, a jaki? To już mniej istotne. Przedstawię Wam zatem pięć najczęściej spotykanych kleszczy, na które sami możecie się natknąć podczas Waszych wędrówek po lasach  i nie tylko.

Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus)

Atakuje przede wszystkim zwierzęta stałocieplne. Prawdziwą udrękę z nimi mają jeże, które będąc zwierzętami „niskopodłogowymi” są najczęściej narażone na ataki z ich strony. Nie inaczej mają ptaki, z nich również wyciągałem mnóstwo kleszczy pospolitych. Inna nazwa tego zwierzęcia to kleszcz psi, ze względu na to, że często dręczy także naszych czworonożnych pupili, którzy chodzą to tu, to tam podczas spacerów. Samica, która jeszcze nic nie nassała osiąga rozmiary w granicach 4 mm, ale po ugryzieniu swojego żywiciela i osadzeniu się na jego ciele, jej wielkość może się naprawdę mocno zwiększyć. Odwłok powiększa swoją objętość i według różnych źródłem wielkość kleszcza wzrasta nawet 200 krotnie. Samiec jest mniejszy od samicy i dorosły osiąga około 2,4 mm. Często samce można spotkać wkłute w odwłok samicy przy wyciąganiu kleszczy. Samica z napełnionym odwłokiem jest szara z czarną główką, w której znajduje się aparat pozwalający na wkłucie do ciała żywiciela. Samce z kolei są jasnobrązowe, a nawet pomarańczowe z ciemniejszą częścią głowową. Pełny cykl rozwojowy tego zwierzęcia trwa 2-3 lata, ale w ekstremalnych przypadkach może być to nawet 1-6 lat. W tym czasie dochodzi do wytworzenia kilku stadiów larwarnych, przy czym następnie powstaje nimfa żywiąca się krwią średniej wielkości ssaków, np. zajęcy, a potem już prosta droga do kleszczowej dorosłości. Kleszcz pospolity jest najbardziej rozpowszechnionym wśród polskich kleszczy, występuje w lasach liściastych bądź mieszanych, parkach, łąkach, wszędzie tam gdzie może wyczekać swojej potencjalnej ofiary.

Choroby przenoszone: anaplazmoza, babeszjoza, borelioza, gorączka Q, riketsjoza
Kleszcz pospolity ‒ samica. Fot. Kacper Kowalczyk
Kleszcz pospolity ‒ samiec, fot. Kacper Kowalczyk


Kleszcz gryzoni (Ixodes trianguliceps)

To właśnie ten gatunek kleszczy odpowiada za krążenie chorób wśród małych ssaków, a zwłaszcza gryzoni, od których wzięła się jego polska nazwa. Tradycyjnie, jak na te pajęczaki przystało, samiec jest mniejszy od samicy. Zwierzęta osiągają wielkość odpowiednio 1,8 – 2,2 mm oraz 2,4 – 2,8 mm, kiedy samica jest nienajedzona. Jeśli się naje, wówczas może mierzyć nawet 8 mm.
U nimf będących stadium pośrednim pomiędzy larwami, a formą dorosłą, brak jest narządów płciowych, zatem na tej podstawie można rozróżnić wiek kleszcza. Larwy różnią się tym, że mają tylko 6 odnóży, po trzy na każdą stronę ciała oraz brak jakichkolwiek widocznych narządów płciowych. W cyklu rozwojowym występuje trzech żywicieli. I. trianguliceps występuje głównie na dnie lasu przy ściółce lub w niższych partiach runa leśnego. Pajęczak może pasożytować zarówno będąc w norze lub gnieździe, jak również będąc poza nimi.

Choroby przenoszone: anaplazmoza, babeszjoza, borelioza, erlichioza, gorączka Q, tularemia

Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus)

Po angielsku bywa określany także jako kleszcz krowi. Obie płcie są podobnej wielkości, bowiem samica dorasta do około 4,8 mm, natomiast samiec osiąga między 3,8 a 4,2 mm. Samica składa 3000 – 4500 jaj, z których larwy wykluwają się po koło 21 dniach. Kleszcz przechodzi przez trzy stadia larwalne, po czym następnie przeobraża się w nimfę i na koniec przechodzi w postać dorosłą. Od kleszcza pospolitego różni się przede wszystkim ubarwieniem odwłoka, bo to u gatunku D. reticulatus jest zupełnie inne. Odwłok jest brązowy z ciemniejszymi plamkami nieregularnie ułożonymi. Podobnie jak u swojego kuzyna I. ricinus, Dermacentor reticulatus także samica wkłuwa się w swojego żywiciela, a samiec z kolei wkłuwa się w samicę i z niej czerpie niezbędne do życia soki. Jego żywicielami są głownie zwierzęta stałocieplne. Nie bez kozery nazwano go kleszczem łąkowym, natomiast Brytyjczycy określili mianem kleszcza krowiego, bo ów pajęczak często bywa spotykany właśnie u krów.

Choroby przenoszone: riketsjoza, bebszjoza, tularemia, gorączka Q, teilerioza
Fot. Kacper Kowalczyk


Obrzeżek gołębień (Argas reflexus)

Chyba nikomu nie trzeba wyjaśniać, że akurat ten kleszcz upodobał sobie gołębie, jako głównych żywicieli. Obrzeżka nietrudno znaleźć w gnieździe dzikich czy też hodowlanych ptaków. Są one ogromną udręką zwłaszcza dla piskląt oraz…hodowców. Tak jest hodowców!!! Ich ukłucia potrafią być bardzo bolesne, a wywołany przez to ukłucie świąd wręcz nie do zniesienia.
Samica dorasta do około 10 mm, natomiast samiec do 5 mm. Jednorazowo samica składa do 700 jaj w pakietach liczących po 10 – 50 jaj schowanych w różnego rodzaju szczelinach. Z jaj wykluwają się sześcionożne larwy następnie przekształcające się w ośmionożne nimfy, których jest 4 – 5 pokoleń, po czym osiągają dorosłość. Osobniki dorosłe są w stanie przeżyć bez pokarmu nawet 5 lat, natomiast larwy żyją tylko 3. Kto z nas by nie chciał mieć taką zdolność, by nie jeść tak długo i żyć???

Choroby przenoszone: borelioza, gorączka Q, piroplazmoza

Obrzeżek polski (Argas polonicus)

Polski akcent w badaniach nad kleszczami koncentruje się wokół obrzeżka polskiego, którego po raz pierwszy odkryto w Krakowie na wieży kościoła Mariackiego. Ten kleszcz znany jest z kilku stanowisk w Polsce oraz Słowacji i Czechach, jednak naukowcy podejrzewają, że zasięg występowania jest o wiele szerszy, ale brak na to dowodów, gdyż nie są prowadzone badania nad populacją tego zwierzęcia. Podobnie jak obrzeżek gołębień, również i ten jest pasożytem gołębi i występuje głównie w gniazdach tych ptaków. Próżno go szukać w lasach czy też parkach, bowiem woli siedliska synantropijne, czyli stworzone przez człowieka. Ma to związek z występowaniem swojego głównego żywiciela. Większość gołębi żyje w miastach, a na strychach czy w szczelinach, gdzie gołębie gniazda najłatwiej spotkać, panuje właściwy do rozwoju obrzeżków mikroklimat. Cykl rozwojowy tych zwierząt trwa około 300 dni, w tym czasie kleszcz jest jajem, larwą, nimfą (2-3 pokolenia) oraz osobnikiem dorosłym. Wymiary podobne jak w przypadku obrzeżka gołębienia.

Choroby przenoszone: tak samo jak obrzeżek gołębień
Kacper Kowalczyk


Ocena (4.2) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy