Czym zajmuje się entomolog? Na czym polega praca entomologa?

Entomolog, czyli specjalista od owadów – czy to jest w ogóle prawdziwa profesja? Okazuje się, że tak. Co więcej, mimo pozornie wąskiego zakresu, praca entomologa może mieć realne przełożenie na kluczowe dla ludzkości aspekty, takie jak ekologia, ewolucja, rolnictwo, bioróżnorodność czy nawet ludzkie zdrowie. Podpowiadamy, kto i dlaczego powinien zainteresować się tą oryginalną ścieżką kariery.



Entomolog to naukowiec badający owady. Źródło: shutterstockEntomolog to naukowiec badający owady. Źródło: shutterstock

  1. Kim jest entomolog?
  2. Historia entomologii
  3. Na czym polega praca entomologa?
  4. Gdzie pracuje entomolog?
  5. Jak zostać entomologiem?
Obco brzmiącą nazwę stosunkowo łatwo jest rozszyfrować – „entomon” to w dawnej grece owad, „logos” to zaś oczywiście nauka. O tym, że jest się czym zajmować przekonują liczby – na świecie żyje ponad 1,3 miliona różnych gatunków insektów, a łącznie tworzą one nawet 2/3 wszystkich znanych nam gatunków zoologicznych!

Kim jest entomolog?


Entomologia jest oczywiście gałęzią zoologii i tym samym podlega jej ogólnym prawom, zajmując się taksonomią, anatomią, fizjologią, zachowaniem, a także ekologią wybranych gatunków, w tym przypadku insektów. Dla uściślenia dodajmy, że mowa o organizmach bezkręgowych wyróżniających się chitynowym pancerzem lub inną twardą powłoką, trzema głównymi częściami ciała (głową, tułowiem i odwłokiem) oraz minimum trzema parami odnóży. W tej gromadzie znajdziemy więc zarówno pszczoły, jak i mszyce oraz pchły. Ich znaczenie dla cywilizacji jest naprawdę kolosalne.

Co ciekawe, entomolog może specjalizować się w wąskim zakresie wiedzy o insektach i wówczas staje się np. lepidopterologiem (ekspertem od motyli i ciem) czy myrmekologiem (specjalistą od mrówek). Paradoksalnie, w i tym zawężonym zakresie nauki wyzwań jest zaskakująco dużo.

Zgłębianie wiedzy o insektach to jednak nie tylko sztuka dla sztuki. Entomologowie rozwikłując zagadki dotyczące ewolucji i cyklu życia owadów wnoszą wiele istotnych informacji do naszej ogólnej wiedzy o świecie, organizmach żywych i procesach biologicznych. Warto uświadomić sobie, że rola tych niewielkich organizmów jest nie do przecenienia – od przetwarzania związków odżywczych, przez zapylanie roślin i utrzymywanie struktury gleby, po dostarczanie pożywienia wielu różnym gatunkom łańcucha pokarmowego. Tą fundamentalną rolę warto podsumować dwoma fascynującymi faktami:
  • Wymarcie wszystkich pszczół na Ziemi doprowadziłoby do masowej zmiany w funkcjonowaniu ekosystemów.
  • Komary są najbardziej morderczym zwierzęciem na świecie – zabijają rocznie nawet około miliona ludzi!

Praca entomologa może też mieć wymiar medyczny, rolniczy, weterynaryjny czy dotyczyć ściśle gospodarki leśnej.

Historia entomologii


Już człowiek pierwotny korzystał i cierpiał z powodu działalności owadów. Głównym przedmiotem fascynacji, jak dowodzą malunki jaskiniowe sprzed tysięcy lat, były oczywiście miododajne pszczoły. Starożytni Egipcjanie natomiast niebywałą czcią otaczali żuka skarabeusza.

O początkach entomologii jako takiej można jednak mówić dopiero od XVI w., kiedy owady po raz pierwszy pojawiły się w naukowych tekstach opisujących królestwo zwierząt. W kolejnym stuleciu wydano już szczegółowe opracowania dotyczące morfologii poszczególnych gatunków, a nawet ich sposobów rozmnażania czy zjawiska przepoczwarzania się. XVIII w. przyniósł piękne kolorowe ryciny łączące walory naukowe z artystycznymi, a także pierwsze oficjalne próby klasyfikacji owadów. Ich ukoronowaniem była oczywiście słynna taksonomia Karola Linneusza. Warto jednak wspomnieć również o niewiele młodszym Jakubowi Hubnerowi, który okrzyknięty został pierwszym wielkim lepidopterologiem, a którego opisy gatunkowe wciąż uważane są za jedna z najbardziej wartościowych.

W XIX w. nastąpiła dalsza specjalizacja entomologów, a sama nauka zakorzeniła się także pod drugiej stronie oceanu, gdzie powstały nawet pierwsze instytucje skupiające ekspertów od małych żyjątek w pancerzach. Wielkimi bohaterami z przełomu stuleci okazali się Francuz Jean-Henri Fabre, który publikował szalenie ciekawe i popularne książki o życiu insektów; Karl von Frisch, który za swoje studia nad pszczołami otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii czy słynny pisarz Vladimir Nabokov, który był również cenionym ekspertem od motyli.

Pod koniec XIX pojawił się tez wyraźny trend aktywnego wykorzystywania wiedzy entomologicznej. We Włoszech powstało pierwsze centrum badań eksperymentalnych nad jedwabnikami, zaś na rejonach tropikalnych zaczęto zgłębiać tajemnice roznoszenia chorób zakaźnych przez komary. W 1902 r. medyczną Nagrodę Nobla przyznano Ronaldowi Rossowi za odkrycie sposobu szerzenia się malarii.

Historia entomologii nie byłaby kompletna bez wzmianki o E.O. Wilsonowi, który uważany jest dziś za ojca socjobiologii oraz bioróżnorodności. W XX w. był największym światowym ekspertem w zakresie mrówek, dzięki czemu zyskał sobie nawet pseudonim „Ant Man”. Jego książkę o życiu mrówek uhonorowano nawet nagrodę Pulitzera w 1991 r.
Na świecie jest ponad 1,3 miliona gatunków owadów. Źródło: shutterstock

Na czym polega praca entomologa?


Codzienne zadania entomologa różnią się w zależności od miejsca zatrudnienia i funkcji. W klasycznym ujęciu praca polega głównie na obserwacji owadów – zarówno w środowisku naturalnym, jak i warunkach laboratoryjnych. W przyrodzie wciąż istnieje potencjał odkrywania nowych gatunków i katalogowania ich, a częścią analizy jest również pogłębianie naszej wiedzy o ewolucji i kształtowaniu się współczesnej bioróżnorodności.

W bardziej praktycznym i technicznym ujęciu entomolodzy zajmują się takimi zagadnieniami jak kontrola rozprzestrzeniania się inwazyjnych i destruktywnych gatunków owadów. Plagi insektów są w stanie naruszyć równowagę ekosystemu leśnego (np. korniki zabijające wielkie połacie lasu), zlikwidować uprawy czy zdominować ludzkie siedliska sprzyjając roznoszeniu chorób. Entomolog będzie wówczas próbował rozwinąć strategię zwalczania i ograniczania rozwoju inwazji, czy to za pomocą chemicznych środków czy metod ekologicznych.

Innym ciekawym aspektem pracy jest opieka nad pasiekami, farmami jedwabników czy motyli. W tym przypadku zadania polegają na stwarzaniu optymalnych warunków rozwoju hodowli i zapobieganiu problemom wynikającym np. z zaburzeń równowagi biologicznej.

Naturalnie, jak inni przedstawiciele dziedzin naukowych specjaliści od owadów biorą również udział w przygotowaniu studiów i publikacji, prowadzą działalność edukacyjną, a często biorą również udział w szerszych akcjach uświadamiania społeczeństwa o potencjale i zagrożeniach związanych z życiem owadów na Ziemi.
Tabela przedstawiająca możliwy zakres pracy entomologa; opracowanie własne

Gdzie pracuje entomolog?


Większość entomologów znajduje się zatrudnienie w placówkach badawczych zajmujących się rozwiązywaniem konkretnych problemów. Mogą one mieć charakter publiczny lub prywatny i skupiać się na takich problemach jak zwalczanie chorób zakaźnych, poprawa efektywności upraw, produkcja substancji insektobójczych, itp. Pracę oferują również uczelnie oraz muzea, a także instytucje rządowe oraz edukacyjne. W wielu krajach świata entomologów zatrudnia również armia oraz nadleśnictwa bojujące z klęskami spowodowanymi namnażaniem się destruktywnych insektów prowadzącym do ogromnych strat w produkcji drewna, papieru czy celulozy. Stosunkowo nową branżą zatrudniającą entomologów są ograny śledcze – okazuje się bowiem, że wiedza o owadach może pomóc rozwikłać wiele kryminalnych zagadek.
Praca entomologa wiąże się z przebywaniem na łonie przyrody. Źródło: shutterstock

Jak zostać entomologiem?


Praca entomologa wymaga skończenia studiów wyższych na kierunkach przyrodniczych. Mogą to być biologia, zoologia, bioinżynieria, ale także rolnictwo czy technika leśna oferowane na większości polskich uniwersytetów i politechnik. Kariera będzie oczywiście wymagać stosowanej specjalizacji, np. w formie studiów doktoranckich. W naszym kraju nauką o owadach zajmują się m.in. Katedra Entomologii, Fitopatologii i Diagnostyki Molekularnej na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim, Katedra Entomologii Leśnej na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu, Zakład Entomologii Leśnej, Ekologii i Ekoturystyki w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie czy Katedra Bioinżynierii Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie.

Tak jak klasyczny zoolog, entomolog musi być człowiekiem obdarzonym zmysłem obserwacyjnym i cierpliwością, a także zdolnością do racjonalnego myślenia, zadawania pytań i formułowania wniosków. Z racji na charakter podmiotu badań wskazana jest również swoboda w kontakcie z owadami – fobie czy wstręt, podobnie jak alergie na ukąszenia, są w tym przypadku dyskwalifikujące. Ponadto idealny kandydat powinien być gotowy do pracy w terenie, która może obejmować przebywanie w trudnych warunkach – od mokradeł po leśne chaszcze.
Kariera entomologa, choć dość nietypowa i mało znana, może być pełna wyzwań i potencjału rozwojowego. Co zaś najważniejsze, może okazać się, że zapotrzebowanie na specjalistów będzie w przyszłości dynamicznie rosło, w miarę jak coraz mądrzej próbujemy wykorzystywać zasoby naturalne.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. “Entomology” New World Encyclopedia, https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Entomology, 21/02/2022
2. “Entomologist” Bioscience Careers, https://www.aboutbioscience.org/careers/entomologist/, 21/02/2022
3. “What is entomology?” Royal Entomological Society, https://www.royensoc.co.uk/understanding-insects/what-is-entomology/, 21/02/2022
4. “What does an entomologist do?” Career Explorer, https://www.careerexplorer.com/careers/entomologist/, 21/02/2022
5. “THE WHAT & WHY OF ENTOMOLOGY” Washington State University, https://entomology.wsu.edu/prospective-students/the-what-why-of-entomology/, 21/02/2022
6. “Entomology” Britannica, https://www.britannica.com/science/entomology, 21/02/2022

Ocena (2.1) Oceń: