Struś czerwonoskóry – opis, występowanie i zdjęcia. Ptak struś czerwonoskóry ciekawostki

Największy i najcięższy spośród wszystkich żyjących ptaków, struś czerwonoskóry od wieków fascynuje ludzi i zapewnia im sporo gospodarczych zysków. Chętnie korzystamy ze strusich piór, jaj i mięsa, a w Afryce organizuje się nawet wyścigi na ich grzbietach. Tak naprawdę niewiele wiemy jednak o prawdziwym życiu ptasiego giganta, który wbrew stereotypom wcale nie chowa głowy w piasek.

Na całym świecie są dwa gatunki strusi: bardziej znany i powszechniejszy struś czerwonoskóry (Struthio camelus) oraz struś szaroskóry (Struthio molybdophanes) występujący jedynie w Rogu Afryki. Mało który ptak oceniany jest na podstawie koloru skóry, ale w przypadku strusia owo niepopularne wśród ludzi kryterium pozwala jeszcze wyodrębnić podgatunki. I tak oprócz strusi, których szyja ma stale barwę żywoczerwoną, wyróżniamy strusie masajskie (S.c. massaicus), które czerwienią się wyłącznie w czasie godów oraz strusie brązowosterne (S.c. australis), którym z kolei w okres godów czerwienieją szyja, głowa oraz nogi.

Przy okazji warto rozwiać stereotyp na temat strusi pochodzących z Australii. Oryginalnie wielkie ptaki spotykane są jedynie w Afryce i zamieszkują szeroki pas od Etiopii i Sudanu po Senegal i Mauretanię, a dodatkowo także Egipt, Maroko, Kenię, Somalię, Tanzanię i niemal całą południową część Afryki. W Australii niektórym szczęśliwcom udało się po prostu zbiec z farm i założyć własną dziką populację.

Struś czerwonoskóry i jego rekordy

Struś czerwonoskóry jest oficjalnie najwyższym ptakiem na świecie – samiec może mierzyć nawet 275 cm, a samica dorasta do 190 cm. Nie może powstydzić się również wagą, która sięga 120-130 kg, a w skrajnych wypadkach nawet 150 kg, i nie ma sobie równych w królestwie ptaków. Na tym jednak nie koniec kuriozalnych faktów. Struś ma też największe oko wśród wszystkich kręgowców, składa największe jaja (1,5-2 kg) i jako jedyny z ptaków ma dwa palce.

Samca od samicy rozpoznać jest łatwo nie tylko po wzroście, ale przede wszystkim po upierzeniu, które jest czarne, z wyjątkiem białych lotek i białych piór na ogonie. Samica, podobnie jak młode strusie, jest natomiast szarobrązowa, a i skóra na jej szyi oraz udach jest szaroróżowa. Do wyjątkowych atrybutów fizycznych należą długie rzęsy, właściwe dla obu płci, i bynajmniej nie pełniące funkcji ozdobnej – chronią one olbrzymie oko przed piaskiem, którego na afrykańskich pustyniach i półpustyniach nie brakuje. Wzniesione wysoko nad ziemią oczy pozwalają ptakowi widzieć na odległość nawet 5 km!

Strusie czerwonoskóre mają też największe wśród ptaków stawy skokowe, które mierzą na długość nawet do 50 cm. W połączeniu z bardzo silnymi nogami daje to sporą przewagę na otwartej przestrzeni. Z dwóch palców jeden wyposażony jest w pazur, który przypomina kopyto, a drugi jest całkiem nagi.

Struś czerwonoskóry to taki pędziwiatr

Struś czerwonoskóry, podobnie jak emu, nandu, kiwi i kazuary, jest nielotem. Nie przeszkodziło mu to jednak w wykształceniu skrzydeł o rozpiętości dwóch metrów, które okazują się być przydatne w różnych okolicznościach. Przede wszystkim pełnią funkcję stabilizacyjną przy bieganiu, które jest główną bronią i rozrywką strusi czerwonoskórych. W galopie olbrzymi ptak potrafi rozwijać prędkość do 70 km/h, więc nie umknie mu żaden rowerzysta. Pojedyncze kroki długonogiego biegacza mierzą aż 3-5 metrów.

Poza tym rozległe skrzydła są też doskonałą ochroną przed zimnem, którego na pustyni nie brakuje. W nocy, gdy temperatury spadają nawet o 40°C, struś okrywa swe nagie nogi, redukując utratę ciepła. Dodatkowo z niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi pomaga walczyć mechanizm stroszenia i pokładania piór odpowiednio dla lepszej wentylacji lub izolacji. Z badań naukowych też wynika, że w ciągu 15 milionów lat swego istnienia na Ziemi strusie czerwonoskóre wypracowały dość zaawansowaną technikę chłodzenia i ogrzewania mózgu zlokalizowanego w dość przecież małej i mocno wyeksponowanej głowie.

Nogi za pas, a nie głowa w piach

Sprinterskie wyczyny strusia czerwonoskórego to nie sport dla sportu, ale najpewniejszy sposób, jak uniknąć bycia pożartym przez lwy, gepardy, lamparty i hieny. Jeśli tylko ptakowi uda się dostrzec drapieżcę z dystansu, pogoń nie ma praktycznie żadnych szans. Dla większego bezpieczeństwa strusie czerwonoskóre chętnie „pasą się” z zebrami i gnu, aby skorzystać z masowego ostrzegania o niebezpieczeństwach.

Ucieczka nie wchodzi jednak w rachubę, gdy struś czerwonoskóry musi bronić swoich młodych. A na jaja i pisklaki chętnych jest znacznie więcej – od szakali i guźców po egipskie sępy. W zależności od sytuacji rodzice mogą próbować stworzyć dywersję, np. udając uraz i odciągając drapieżcę od gniazda, bądź po prostu atakując. Silne kopnięcie potrafi zabić nawet lwa, a dodatkowo widziano strusie czerwonoskóre, jak próbują powalić przeciwnika swoim nielekkim ciałem.

Absolutną zniewagą jest jednak zarzucanie strusiowi czerwonoskóremu tchórzostwa i chowania głowy w piasek. Stereotyp ów wziął najprawdopodobniej ze zwyczaju zajmowania się jajami w ziemnym gnieździe lub połykania piasku i kamieni w celu poprawy trawienia – przy obu tych czynnościach głowa może być faktycznie mało widoczna.

Raczej je niż pije

Naturalne siedliska zamieszkiwane przez strusie czerwonoskóre nie są żywieniowym rajem. Roślinność jest często skąpa, więc nie ma możliwości wybrzydzania. Sercem wegetarianin struś czerwonoskóry połyka więc na swojej drodze rozmaite trawy, kwiaty, liście, nasiona, a nawet dość suche krzewy. Od czasu do czasu nie pogardzi jednak mięsną wkładką, którą stanowią zazwyczaj szarańcze, jaszczurki czy padlina pozostawiona przez drapieżców. A na deser łyknie trochę kamieni i żwiru. Po co?

Strusie czerwonoskóre nie mają zębów, więc pożywienie spada przełykiem wprost do mięśniowego żołądka. Tam właśnie czekają kamyki, które działają niczym moździerz, rozdrabniając łodygi, pestki i chrząstki. Często stanowią one nawet 40% całkowitej objętości treści pokarmowej.

Ten system trawienia pozwala pozyskać stosunkowo dużo wody z pokarmów. Strusie czerwonoskóre nie mają więc potrzeby regularnego popijania, a wręcz doskonale znoszą odwodnienie. Mogą stracić nawet 25% wody w organizmie i pozostać w dobrej formie.

Jako ciekawostkę warto wspomnieć, że struś jako jedyny ptak na świecie, rozdziela kał od moczu, załatwiając obie potrzeby niezależnie.

Marne szanse na przeżycie dzieciństwa u strusia czerwonoskórego

Trzy- i czteroletnie strusie są już w pełni dojrzałe płciowo i między marcem a kwietniem zaczynają interesować się płcią przeciwną. Samce wydają z siebie zalotne dźwięki, nadymając szyję i zaciekle machają skrzydłami, aby skusić partnerkę. Nie poprzestają bynajmniej na jednej – harem liczy zwykle 2-7 samic, choć jedna jest uprzywilejowana i to ona pociąga za przysłowiowe sznurki.

Sama kopulacja odbywa się na uboczu i poprzedzona jest wspólnym posiłkiem. Po ciekawym tańcu, w którym ona biega wokół, a on kręci głową, dochodzi do zapłodnienia. I tu znów wyjątek od reguły – struś czerwonoskóry jako jeden z niewielu ptaków posiada teleskopowy narząd płciowy, który wyciąga się na długość nawet 20 cm!

Gniazdo ma postać dziury w piasku i jest wspólne dla całego haremu. Dominująca samica składa jednak swe jaja jako pierwsza, a gdy reszta dokończy dzieła, dokonuje subiektywnej selekcji i bezlitośnie wykopuje jaja słabszych rywalek. Do wysiadywania może pozostać maksymalnie 20 jaj i strusie czerwonoskóre wydają się ten aspekt arytmetyki doskonale opanowany.

Wysiadywaniem zajmuje się cała rodzina. Samice zagrzewają przyszłe potomstwo w dzień, gdy ich szarobure pióra doskonale stapiają się z piaskiem; samiec z kolei sprawia, że gniazdo i jego zawartość są niewidoczne w nocy. Po 35-45 dniach wykluwają się nakrapiane płowe pisklaki, które, niestety, nie mają powodów do optymizmu. Mimo że opiekuje się nimi ojciec i kilka matek, tylko 15% młodych dożyje 1 roku. A same tylko straty w jajkach sięgają czasem 90%! Z drugiej strony, gdy struś czerwonoskóry już osiągnie wiek dorosły i nauczy się biegać lub kopać, ma duże szanse doczekać się sędziwego wieku 30-40 lat, a w niewoli nawet 70!

Struś czerwonoskóry kontra człowiek

Już od starożytności ludzie ochoczo polowali na strusie czerwonoskóre, ujeżdżali je, oskubywali z piór, obdzierali ze skóry i kradli im jaja. W latach 60 XX w. jeden z podgatunków, znany jako struś syryjski, bezpowrotnie wyginął. Pozostałe populacje intensywnie się kurczą, ale wciąż pozostają na tyle duże, że mają status gatunku najmniejszej troski (LC) w Czerwonej Księdze IUCN.

Na szczęście bowiem człowiek na swoje potrzeby zaczął strusie czerwonoskóre hodować, a nawet nauczył się wyrywać im pióra bez zabijania. Z hodowli pozyskuje się jednak również wyjątkowo wytrzymałe skóry oraz mięso, które chwalone jest za smak i wyjątkowe wartości odżywcze. Ewidentnie nie wszystkim strusiom czerwonoskórym ta praktyka się podoba, bo nawet te wychowane w niewoli, zachowują swój naturalny instynkt i potrafią bronić terytorium, które, mimo płotu, uznają za swoje. Co roku w Afryce, gdzie hodowla jest najbardziej rozpowszechniona, odnotowuje się 2-3 przypadki śmiertelne i wiele zranień wśród ludzi, którzy podeszli za blisko. A jeden cios strusia czerwonoskórego potrafi zabić dorosłego człowieka!