Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides)

Nazywany/a też: muchomor zielonawy, muchomor bulwiasty, bedłka cebulasta, bulwiasty, leśna śmierć, podsadka słupiakowata, sromotnik, zielonawy

Tagi: trujące
Muchomor sromotnikowy jest jednym z najsilniej trujących grzybów. W Polsce jest bardzo pospolity, spotkać go można na całym terytorium naszego kraju. Wśród biologów znany jest także pod nazwą muchomor zielonawy.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości trujące
  5. Działanie
  6. Systematyka
  7. Galeria zdjęć

Sezon

Muchomor sromotnikowy rośnie od lipca do listopada.

Czy wiesz, że...

Występowanie

Muchomor sromotnikowy występuje w lasach liściastych i mieszanych, najczęściej pod dębami, ale także pod bukami, kasztanowcami, leszczynami, grabami, sosnami i świerkami. Rośnie pojedynczo lub w małych grupach, głównie na glebach o odczynie obojętnym lub zasadowym. Występuje w Europie i Ameryce Północnej, spotkać go można także w Ameryce Środkowej i Południowej, w Azji, Australii, Nowej Zelandii i na Hawajach.

Wygląd

Owocnik u muchomora sromotnikowego osiąga średnicę od 5 do 15 cm. U młodych okazów ma kształt półkulisty, z czasem staje się dzwonkowaty i łukowaty, a potem rozpostarty. Może mieć białozielony kolor, czasem przybiera odcień oliwkowy, szary lub brunatny. Na brzegach jest jaśniejszy, niekiedy bywa nawet żółty. Ma łatwą do ściągnięcia skórę, na której często występują białe resztki osłony. Skóra jest gładka, składająca się przylegających i promieniście ułożonych włókienek. Przy brzegu nie jest prążkowana.

Blaszki muchomora sromotnikowego są białe. U starszych okazów przybierają żółty lub zielony odcień. Mają różną długość, są gęsto ustawione i wolne przy trzonie. U młodych osobników przykryte są białą osłoną.

Trzon osiąga wysokość 5 do 15 cm. i grubość od 1 do 2 cm. Jest walcowaty, u nasady zakończony bulwą otoczoną wysoką, białą i odstającą pochwą. Ma biały kolor z widocznym żółtym lub zielonym odcieniem. Otoczony jest zwisającym pierścieniem przybierającym barwy od białej do żółtej. Jest gładki, pod pierścieniem pokryty łuskami.

Miąższ muchomora sromotnikowego jest biały, pod skórką kapelusza żółtozielony. Nie zmienia koloru po przełamaniu. Ma przyjemny smak i łagodny zapach (chociaż starsze egzemplarze mogą pachnieć nieco ziemniakami).

Muchomor sromotnikowy najczęściej mylony jest z gołąbkiem zielonawym (Russula virescens) i gąską zielonką (Tricholoma equestre). Wszystkie trzy grzyby mają podobne zabarwienie kapelusza, ale muchomor – w porównaniu do gąski i gołąbka – ma wyższy trzon ozdobiony bulwą z pochwą. Młode osobniki podobne są do pieczarek, które różnią się jedynie brakiem pochwy.

Właściwości trujące

Muchomor sromotnikowy to najbardziej trujący organizm żyjący w naszych warunkach klimatycznych. Swoje trujące właściwości zawdzięcza obecności 12 toksyn, z których dwie – fallotoksyna i amatoksyna – są zabójcze. Muchomor sromotnikowy jest odpowiedzialny za większość śmiertelnych zatruć grzybami na całym świecie (jeden owocnik wystarczy, by wytruć całą rodzinę).

Działanie

Muchomor sromotnikowy nie nadaje się do spożycia. Zatrucie tym grzybem prowadzi do nieodwracalnych uszkodzeń wątroby i wymaga leczenia szpitalnego. W skrajnych przypadkach może prowadzić do zgonu. Objawy zatrucia muchomorem sromotnikowym pojawiają się dopiero po jakimś czasie od spożycia (od 6 do 24 godzin po zjedzeniu).  W kilka godzin po zjedzeniu mogą pojawić się objawy typowe dla zatrucia pokarmowego – nudności, bóle brzucha, wymioty, biegunka i ogólne osłabienie. Po 1-2 dniach objawy mogą ustąpić. Ta poprawa stanu zdrowia jest chwilowa. Po okresie utajenia choroba rozwija się dynamicznie – zaczyna wysiadać wątroba, zaburzone zostają funkcje nerek, pojawia się zaburzenie świadomości i utrata przytomności. Przy ciężkich zatruciach zgon następuje najczęściej między 6. a 16. dniem od spożycia.

Przy podejrzeniu zatrucia grzybami należy się natychmiast udać do lekarza. Jeśli dojdzie do zatrucia, trzeba działać błyskawicznie, liczy się każda minuta. W celu usunięcia z przewodu pokarmowego resztek grzyba i niewchłoniętych toksyn należy wywołać wymioty, a następnie błyskawicznie udać się do szpitala.

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Muchomor sromotnikowy "Amanita phalloides a1 (2)" autorstwa Jerzy Opioła - Praca własna. Licencja CC BY-SA 4.0 na podstawie Wikimedia Commons.

Galeria zdjęć

Muchomor sromotnikowyMuchomor sromotnikowy w porównaniu do gąski i gołąbka – ma wyższy trzon ozdobiony bulwą z pochwą.By Archenzo (Own work) [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons
Młode muchomory sromotnikowe, By Stanisław Skowron (Own work) [Public domain], via Wikimedia Commons

Systematyka

Królestwo:Grzyby
Rodzaj:muchomor
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź