Gliceryna – otrzymywanie, właściwości i zastosowanie gliceryny

Glicerynę wynalazł w 1779 r. szwedzki chemik Karl Wilhelm Scheele, który nazwał ją „słodką zasadą tłuszczu”. Tej samej koncepcji trzymał się Francuz, Michel Chevreul, który w 1811 r. zmienił nazwę związku na gliceryna, co w języku greckim oznacza dosłownie „słodki”. Niestety, owa historia ma mniej słodkie zakończenie, bowiem na bazie tej samej „kosmetycznej” substancji Alfred Nobel wynalazł niesławną nitroglicerynę.



Historyczne butelki z gliceryną; źródło: pexels.comHistoryczne butelki z gliceryną; źródło: pexels.com

Wynalazek zabójczej substancji wybuchowej poniekąd przyczynił się jednak do rozwoju produkcji samej gliceryny. Zachłanny przemysł militarny nie szczędził bowiem środków finansowych i w efekcie opracowano prostszy i bardziej praktyczny sposób pozyskiwania gliceryny z mydła.

Chemiczne tajniki gliceryny

Gliceryna, zwana również glicerolem, należy do związków organicznych, należących do grupy cukroli. Pod względem budowy jest to prosty alkohol trójwodorotlenowy – zawiera trzy grupy OH – pełen wzór brzmi: C3H5(OH)3. Jeśli przyjrzeć się formie fizycznej, to gliceryna jest tłustą, lepką cieczą o konsystencji syropu – stąd skojarzenia pierwszych chemików z nią pracujących. Jest praktycznie bezbarwna, całkowicie transparentna i doskonale miesza się z wodą – jak żadna inna substancja.

Glicerynę pozyskuje się przede wszystkim z tłuszczów, tak roślinnych, jak i zwierzęcych. W ramach prostej reakcji działania zasady na tłuszcz powstają bowiem dwa cenne związki – gliceryna i mydło. Co ciekawe, gliceryna w stanie naturalnym występuje organizmach wielu zwierząt, działając niczym płyn przeciwko zamarzaniu – jej obecność w tkankach pozwala przetrwać osobnikom w drastycznych warunkach klimatycznych. Obecność gliceryny stwierdzono także w niektórych produktach spożywczych, zwłaszcza nabiale (serze, jogurtach, mleku w proszku), przetworzonych warzywach i mięsie, płatkach owsianych i śniadaniowych oraz innych. Dodaje się ją w bardzo małych dawkach w celu zagęszczenia konsystencji, ale nie powinno to mieć żadnych skutków ubocznych dla zdrowia.
Wzór chemiczny gliceryny; źródło: Wikimedia Commons
Gliceryna postać bezbarwnej, galaretowatej cieczy. Steve Johnson from Valparaiso Indiana, USA [CC BY 2.0], via Wikimedia Commons
Gliceryna jest częstym składnikiem kremów nawilżających; źródło: pxhere.com


Kosmetyczne zastosowanie gliceryny

Jako substancja optymalnie higroskopijna (podatna na wchłanianie wilgoci) oraz hydrofilowa (zdolna do łączenia się z cząsteczkami wody), gliceryna stanowi spełnienie snów przemysłu kosmetycznego. Aplikowana na skórę ma ona bowiem zdolność do przyciągania i zatrzymywania wody, skutecznie nawilżając tkankę. Należy jednak zawsze korzystać z rozcieńczonej gliceryny, gdyż w staniem stężonym może ona powodować skutek wręcz odwrotny – wysuszenie naskórka i błon śluzowych poprzez wyciągnięcie z nich wilgoci. W komercyjnych kosmetykach glicerynę najczęściej łączy się z innymi emolientami, które wspierają się we wzajemnym działaniu.
Do podstawowych produktów kosmetycznych zawierających glicerynę należą kremy nawilżające do twarzy i ciała, zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. W przeciwieństwie do innych składników kosmetycznych, gliceryna jest bowiem bardzo łagodna w działaniu i bezpieczna nawet dla wrażliwej skóry niemowląt. Ponadto, dodatek gliceryny sprawdza się doskonale w produktach myjących, np. żelach do twarzy, które co do zasady mają skłonność do wysuszania naskórka – gliceryna broni przed tym efektem.

Poza tym gliceryna jest także składnikiem wielu mydeł, działając jako środek łagodzący i zatrzymujący wilgoć w skórze. Dodaje się ją także do pasty do zębów oraz innych środków higieny, które mogłyby mieć skłonność do wysychania w czasie.

Bardzo cennym surowcem jest również gliceryna w produkcji kosmetyków do włosów, zarówno szamponów, jak i odżywek. W tym kontekście również przeciwdziała ona wysuszającemu wpływowi innych związków chemicznych i pozwala zachować miękkość włosów oraz dobrą kondycję skóry głowy. Niestety, specjaliści od kosmetologii ostrzegają, że dobroczynne działanie gliceryny objawia się wyłącznie, jeśli wokół nas jest przynajmniej umiarkowanie wilgotno i woda może być pozyskiwana z powietrza. W suchych warunkach istnieje zagrożenie, że gliceryna będzie wyciągać wodę z tkanek!
Gliceryna skutecznie zapobiega pieluszkowemu zapaleniu skóry; źródło: pxhere.com


Medyczne wykorzystanie gliceryny

Gliceryna uważana jest za substancję leczniczą -  wykorzystywaną w stanach nadmiernego przesuszenia i podrażnienia skóry. Poleca się ją głównie jako prewencję potencjalnego zaostrzenia zdiagnozowanych schorzeń dermatologicznych, takich jak egzema i łuszczyca, oraz często pojawiających się problemów typu pieluszkowe zapalenia skóry. Poza tym, gliceryna przynosi wspaniałe efekty w leczeniu poparzeń spowodowanych terapią onkologiczną naświetlaniami.
Aby leczenie gliceryną przyniosło pożądane efekty wymagana jest jednak regularność i konsekwencja w aplikacji – substancja powinna przez jak najdłuższy czas oddziaływać na skórę. Aplikuje się ją na umyte i lekko wilgotne ciało, omijając jednak okolice oczu, śluzówkę nozdrzy, genitalia, a także wszystkie świeże rany i skaleczenia naskórka.

Gliceryna jako taka nie powinna wywoływać żadnych skutków ubocznych, ale w rzadkich wypadkach wspomina się o lokalnym podrażnieniu objawiającym się paleniem, zaczerwienieniem lub szczypaniem – takie symptomy powinny skłonić do zaprzestania terapii.

Uwaga!

Pomimo wspomnianego już wykorzystania gliceryny w przemyśle spożywczym, substancja oficjalnie uznawana jest za lekko toksyczną. Pozostawiona bez należytego zabezpieczenia, może być wypita przez dziecko i spowodować widoczne skutki uboczne – bóle głowy, wymioty i problemy żołądkowe. W bardzo dużych dawkach gliceryna może nawet trwale uszkodzić wątrobę! Przy uzasadnionym podejrzeniu o konsumpcji gliceryny, należy więc bezzwłocznie skontaktować się z pogotowiem ratunkowym.

Inne wykorzystania gliceryny

Poza higieną osobistą i działaniem leczniczym, gliceryna ma jeszcze setki innych zastosowań – mówi się wręcz o ponad tysiącu! Do najciekawszych zalicza się produkcja pianek uretanowych, wzbogacanie produktów spożywczych m.in. w roli słodzika i konserwantu, produkcja wkładów do e-papierosów, płynów do szyb przeciwdziałających zamarzaniu czy ograniczanie wibracji silników, pomp i kompresorów przemysłowych.
Diagram podsumowujący powszechne zastosowania gliceryny; opracowanie własne
Olejki eteryczne pozwalają aromatyzować kosmetyki domowej roboty na bazie gliceryny; źródło: pxhere.com


Jak przygotować samodzielnie kosmetyk na bazie gliceryny?

Moda na własnoręczne wytwarzanie kosmetyków ma swoje głębokie uzasadnienie – jest to często tańszy, bardziej ekologiczny i bezpieczniejszy sposób dbania o zdrowie i urodę. Domowej roboty preparaty nie zawierają bowiem substancji niepożądanych, takich jak parabeny, sztuczne perfumy czy substancje konserwujące; nie przyczyniają się do produkcji kolejnych plastikowych opakowań i pozwalają samodzielnie kreować ulubione konsystencje i kompozycje zapachowe – na bazie naturalnych olejków eterycznych.
Glicerynę można kupić więc w płynnej postaci w sklepach ekologicznych i na jej bazie stworzyć własny kosmetyk.

Lotion nawilżający z gliceryną

Składniki:

Przygotowanie:
W małej miseczce łączymy wodę i glicerynę i dokładnie mieszamy. Dolewamy olej i ponownie mieszamy intensywnie. Na koniec dodajemy wybrany olejek – lawendowy polecany jest do skóry normalnej, różany do przesuszonej, a cytrusowe do tłustej i mieszanej.

Poza tym glicerynę w czystej formie poleca się dodawać w małych dawkach do gotowych toników do twarzy, zwłaszcza naturalnych – w typie wody różanej, oraz do maseczek domowej roboty, np. w połączeniu z białkiem kurzym i miodem czy jogurtem i płatkami owsianymi. Niektóre źródła polecają również nakładanie gliceryny w połączeniu z woskiem pszczelim i masłem shea lub olejem kokosowym bezpośrednio na bardzo wysuszone partie skóry.

Pielęgnacja oparta na glicerynie może mieć nie tylko wpływ nawilżający i łagodzący, ale pośrednio również przeciwzmarszczkowy, delikatnie złuszczający, a przede wszystkim ochronny!
Agata Pavlinec


Bibliografia

  1. WebMD; “Glycerin Liquid”; data dostępu: 2019-02-13
  2. Willow Sidhe; “Homemade Glycerin Moisturizer”; data dostępu: 2019-02-13
  3. The Soap and Detergent Association; “Glycerine: An Overview”; data dostępu: 2019-02-13
Ocena (5.0) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy