Zwierzęta z najlepszym wzrokiem na świecie
Człowiek, który doskonale widzi, ma ponoć sokoli wzrok. Czy rzeczywiście jednak ten drapieżny ptak znajduje się w czołówce okulistycznego rankingu? Okazuje się, że natura wyposażyła organizmy żywe w oczy o bardzo różnych i często zaskakujących zdolnościach, które niekoniecznie tylko ograniczają się do dalekowzroczności. Oto 10 zwierząt z najlepszym wzrokiem na świecie!
Na wstępie warto zaznaczyć, że Homo sapiens w tej akurat rywalizacji nie ma się czego wstydzić. Nasz narząd wzroku należy do najlepszych wśród ssaków i to pod wieloma różnymi względami, zarówno ostrości, jak i spektrum barw. W świecie naukowców pojawiła się nawet hipoteza, że człowiek swoją bystrookość zawdzięcza… jadowitym wężom, których wypatrywanie przez miliony lat było najlepszą szansą na przetrwanie!
Bielik amerykański
Większość drapieżnych ptaków cieszy się dobrym wzrokiem – w końcu, gdzie ćwiczyć pole widzenia, jak nie hen, wysoko na niebie, w poszukiwaniu smakowitych kąsków na lądzie. Według zoologów konkurencję wygrywają jednak mimo wszystko orły, a pomiędzy nimi absolutnym liderem jest bielik amerykański (Haliaeetus leucocephalus). Ten urodziwy i dostojny ptak o charakterystycznej białej głowie i rozpiętości skrzydeł ok. 2 ma w swoim menu nawet 400 różnych gatunków, z czego większość stanowią ryby. Swoje ofiary jest ponoć w stanie dojrzeć nawet z odległości kilku kilometrów! Gdyby jego wzrok porównać z człowiekiem, to poziom detalów, który my widzimy w odległości 5 m, bielik ma identyczny na dystansie 20 m!
Myszołowiec towarzyski
Latających drapieżców o bystrym oku jest na świecie znacznie więcej, ale na szczególną uwagę zasługuje myszołowiec towarzyski (Parabuteo unicinctus), od wieków wykorzystywany przez człowieka w sokolnictwie. Spotykany od południa Stanów Zjednoczonych po Chile, ma wyjątkowy zwyczaj polowania w grupach (stąd nazwa gatunkowa). Jego wzrok jest nie tylko ostry, ale również wyjątkowo barwny jak na ptaki, a to dzięki fotoreceptorom odbierającym różne fale promieniowania UV. Myszłowiec nawet z dużej odległości rozróżnia więc niuanse w odcieniach. Dodatkowo zaś jest w stanie rejestrować obiekty poruszające się z dużą prędkością – nawet 77 Hz, w porównaniu z 50-60 Hz, które jest w stanie dostrzec człowiek.
Puszczyk zwyczajny
Nie będzie niespodzianką, że laur za najlepsze nocne widzenie przypada sowom, których oczy umieszczone z przodu głowy i działają niczym lornetki… z noktowizorem. W tej rodzinie warto w szczególności pochwalić puszczyka zwyczajnego (Strix aluco), którego siatkówka zawiera aż 56 tysięcy wrażliwych na światło pręcików na 1 mm2! W rezultacie w złych warunkach świetlnych puszczyk widzi nawet 10 do 100 razy lepiej niż człowiek, co zdecydowanie ułatwia mu nocne polowania. Co ciekawe, w normalnym świetle nasz wzrok nie jest wcale gorszy od wzroku sowy – dopiero półmrok daje jej wyraźną przewagę. Gdyby tego było mało, puszczyki mają również doskonały słuch i w razie kompletnej ciemności są w stanie usłyszeć mysz uciekającą w popłochu wśród trawy.
Gepard
Oczy kotów w szczególny sposób udoskonaliły się procesie ewolucji. Spośród futrzastych drapieżców najlepszych wzrokiem zaś cieszy się gepard (Acinonyx jubatus). Jako najszybciej biegające zwierzę lądowe musi on być w stanie widzieć swe ofiary nawet w ogromnym pędzie. Jego oczy mają więc niezwykle wysoką koncentrację komórek nerwowych. Zdaniem naukowców cętkowany sprinter dostrzega łakome kąski nawet z odległości 5 km, a dzięki wyjątkowo rozwiniętemu zmysłowi równowagi potrafi zachować pełne skupienie wzroku nawet podczas szaleńczego biegu. Pomocne są również słynne czarne smugi biegnące z kącików oczu, zwane czasem łzami, które chronią przed oślepieniem przez słońce. Co ciekawe, w przeciwieństwie do innych kotów gepardy słabo widzą w nocy i dlatego polują tylko za dnia.
Kameleon
Wszystkie gatunki kameleonów (Chamaeleonidae), a jest ich na świecie nawet 200, wyróżniają się w królestwie zwierząt stereoskopowym wzrokiem. Co to oznacza? Ich oczy rozmieszczone są na dwóch stronach głowy, a każde jest w stanie poruszać się w innym kierunku. W rezultacie słynące z kamuflażu „jaszczurki” mają obraz tego, co się dzieje 360° wokół nich! W zależności od potrzeby mogą przy tym „przełączać się” z widzenia jednoocznego na dwuoczne. Jakby tego było mało, niezwykle zbudowane oko o zrośniętej górnej i dolnej powiece nie ma sobie równych wśród kręgowców, jeśli chodzi o potencjał przybliżania obrazu.
Modliszka krewetka
Krewetki modliszkowe to niezwykle barwne skorupiaki z rzędu ustonogów (Stomatopoda), dorastające ok. 10 cm i spotykane w płytkich, tropikalnych wodach na całym świecie. Choć są to dość prymitywne organizmy wyróżniają się zabójczymi kleszczami oraz najbardziej złożonym narządem wzrokowym w całym królestwie zwierząt! Ich oczy osadzone są czułkach, z których każdy porusza się samodzielnie, i posiadają nawet 4 razy więcej fotoreceptorów niż człowiek. Widzą światło polaryzowane i promieniowanie UV, a specjalna struktura nerwowa pozwala im przetwarzać odebrane sygnały wzrokowe w bardzo kompleksowy sposób. W zależności od warunków środowiskowych potrafią też zmieniać wrażliwość na różne długości promieniowania. Prawdopodobnie nikt na tym świecie nie ma więc tak kompleksowego obrazu!
Ważka
Gdyby porównać wielkość oczu ważki (Anisoptera) do wielkości jej głowy i przenieść ten stosunek na realia człowieka, każde nasze oko przypominałoby rozmiarem… kask motocyklowy. Oko ważki złożone jest z 24-30 tysięcy fasetek, z których każda zbiera światło z innego kierunku i przekazuje do mózgu. Nie potrafi ono akomodować, co oznacza, że widzi przedmioty tylko w określonym dość bliskim dystansie, ale zauważy ruchy, które trwają mniej niż 1/300 sekundy! Poza tym ważki mają znacznie więcej opsyn, czyli receptorów światłoczułych niż człowiek. W rezultacie widzą promieniowanie UV i rozpoznają cały wachlarz kolorów. Podczas gdy my widzimy otoczenie jako mieszankę trzech podstawowych barw (czerwieni, niebieskiego i zielonego), ważki, podobnie jak modliszki krewetki, mają tych podstawowych kolorów od 11 do 30! Ich świat jest więc zdecydowanie barwniejszy niż nasz.
Rekin
Po co rybie dobry wzrok? Żeby widzieć lepiej w wodzie. Oczy rekina (Requin) budową przypominają oczy innych kręgowców, ale wyposażone zostały dodatkowo w tkankę zwaną fachowo tapetum lucidum. Leży ona bezpośrednio za siatkówką i odbija światło z powrotem, zwiększając jego dostępność dla fotoreceptorów. W rezultacie rekiny widzą doskonale w ciemnej wodzie – większość gatunków zdolność tą przypłaciło jednak możliwością widzenia barw, a pozostałe widzą świat w odcieniach zieleni i szarości. Rekin, podobnie jak kameleon, potrafi w dowolnej „przełączać” się między widzeniem jednoocznym a stereoskopowym. W połączeniu z doskonałym węchem jest to wyposażenie godne profesjonalnego zabójcy.
Muchówka
Zaskakująco dobry wzrokiem cieszą się również muchy. Muchówka (Tabanus lineola), będąca prawdziwym utrapieniem koni, posiada fascynujące pasiaste oczy o wyjątkowych zdolnościach. W górnej części są one złożone z dużych fasetek, w dolnej zaś z małych. To, w połączeniu ze specyficznym rozmieszczeniem pigmentu, pozwala muchówce dotrzeć nawet dobrze zakamuflowane stworzenia. Ponadto uciążliwe insekty widzą efekt polaryzacji światła, który pomaga im odnaleźć wodę niezbędną do złożenia jajeczek.
Rudzik
Bardzo niezwykły talent wzrokowy posiada sympatyczny i niepozorny ptaszek rudzik (Erithacus rubecula), powszechny w całej Europie. Specjalne komórki siatkówki pozwalają mu widzieć pole magnetyczne! Czemu miałoby to być przydatne? Rudziki wykorzystują swój wyjątkowy zmysł do orientacji, niczym igłę kompasu. Naukowcy, którzy dokładniej studiowali ten zaskakujących mechanizm, doszli do wniosku, że jego istotę stanowi tzw. splątanie kwantowe, czyli jedna z większych zagadek mechaniki kwantowej.
Zwierząt o niezwykłych oczach jest oczywiście znacznie więcej. Motyle (Lepidoptera) widzą na przykład ogromny wachlarz barw i odcieni, podczas gdy ośmiornice nie odróżniają wcale barw, ale widzą wszystko dookoła, łącznie z polaryzowanym światłem. Renifery (Rangifer tarandus caribou) posiadają fascynującą zdolność do zmieniania kolorów widzenia świata wraz z nadejściem zimy i potrafią doskonale rozpoznawać zamaskowanych w śniegu drapieżców. Czworook (Anableps anableps) zaś to ryba o dwóch parach oczu, z których jedna obserwuje co dzieje się nad wodą, a druga w głębinach!
- “We May Have Snakes To Thank For Our Acute Vision” Barbara J. King, https://www.npr.org/sections/13.7/2015/03/19/394099609/we-may-have-snakes-to-thank-for-our-acute-vision, 31/05/2023;
- “Amazing eyes: 17 vision champions” Katie Pavid, https://www.nhm.ac.uk/discover/amazing-eyes-vision-champions.html, 31/05/2023;
- “10 TYPES OF ANIMALS WITH THE BEST EYESIGHT” Patricia Green, https://wildlifeinformer.com/animals-with-the-best-eyesight/, 31/05/2023;
- “Robins can literally see magnetic fields, but only if their vision is sharp” Ed Yong, https://www.nationalgeographic.com/science/article/robins-can-literally-see-magnetic-fields-but-only-if-their-vision-is-sharp, 31/05/2023;
- “Dragonfly eyes see the world in ultra-multicolour” Catherine Brahic, https://www.newscientist.com/article/dn27015-dragonfly-eyes-see-the-world-in-ultra-multicolour/, 31/05/2023;
- “Shark Eyes: Everything You Need To Know” Hannah Ward, https://a-z-animals.com/blog/shark-eyes-everything-you-need-to-know/, 31/05/2023;
