Definicja pojęcia:

świadomość ekologiczna

Świadomość ekologiczna ‒ jest postawą człowieka, cechującą się odpowiedzialnością za stan środowiska przyrodniczego, która powinna wynikać z rzetelnej wiedzy i determinacji do jego zachowania w stanie pierwotnym.

Wyznacznikiem świadomości ekologicznej jest szacunek do przyrody, przestrzeganie zasad ochrony przyrody, przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska. Wiedza ekologiczna, czyli znajomość zależności i praw rządzących przyrodą pozwala na jej efektywną ochronę i pozwala uniknąć katastrof ekologicznych. Pozwala również zrozumieć wpływ rolnictwa i przemysłu na środowisko i zdrowie człowieka.

Wpływ człowieka na środowisko

Środowisko przyrodnicze ulega ciągłym zmianom z biegiem czasu. Zmiany te są wynikiem naturalnych procesów działających na Ziemi, a także w coraz większym stopniu są spowodowane działalnością człowieka. Obecnie nie istnieją już obszary, w których nie zaznaczył się jakikolwiek wpływ człowieka. Większość ekosystemów została częściowo lub całkowicie przekształcona na potrzeby rolnictwa, na rozbudowę infrastruktury miast czy rozwój przemysłu.
Człowiek jest odpowiedzialny za środowisko, w którym żyje, fot. pixabay.com
Człowiek przyczynia się również do zmian zachodzących w środowisku poprzez korzystanie z jego zasobów nieodnawialnych (paliwa kopalne, rudy metali) oraz odnawialnych (rośliny, zwierzęta, powietrze, gleby) w celu zaspokojenia swoich potrzeb. W czasach obecnych jednak brak znajomości podstawowych zasad ekologii a także ekstensywna gospodarka rabunkowa spowodowała, że dostęp do tych zasobów, zarówno odnawialnych jak i nieodnawialnych, jest coraz bardziej ograniczony.

Wpływ człowieka na inne organizmy żywe na większości obszarów Ziemi jest ogromny. Oddziaływanie to ma charakter bezpośredni, jak zabijanie zwierząt lub wycinanie lasów, oraz pośredni, poprzez przekształcanie środowiska, w tym bezpowrotne niszczenie siedlisk wielu gatunków. Skutki tych działań zwykle są nieprzewidywalne i w większości przypadków prowadzą do zmniejszenia się różnorodności biologicznej, a w dalszej perspektywie do katastrofy ekologicznej.

Rozwój rolnictwa, oraz różne metody zwiększania wydajności produkcji rolnej, takie jak stosowanie nawozów, środków ochrony roślin, mechanizacja rolnictwa, a także nawadnianie lub osuszanie gruntów, również nie pozostają bez wpływu na środowisko naturalne. Nadmiar chemicznych środków ochrony roślin (pestycydów) ma działanie toksyczne dla wielu gatunków pożytecznych owadów, a także jest jedną z przyczyn zanieczyszczenia wód. Współczesne rolnictwo wpływa także na spadek różnorodności biologicznej.
Wycinanie lasów powoduje ogromny spadek różnorodności biologicznej. Fot. pixabay.com
Działania „świadome ekologicznie"

Bardzo ważne jest więc uświadomienie sobie, że człowiek jest tylko jedną z ogromnej ilości istot żywych występujących na Ziemi i nie ma wyłącznego prawa do korzystania z jej zasobów. Koniecznością jest więc ochrona wszystkich elementów środowiska, zarówno w skali lokalnej, jak i globalnej.

Nie można jednak całkowicie zrezygnować z zasobów środowiska. Ważne jest jednak, by zaspokojenie potrzeb człowieka nie odbywało się kosztem innych organizmów żyjących na Ziemi oraz wyczerpania zasobów przyrodniczych, gdyż mają do nich prawo przyszłe pokolenia  Są to założenia zasady zrównoważonego rozwoju, przyjętej na Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku.

W celu realizacji założeń zasady zrównoważonego rozwoju jest podnoszenie świadomości społecznej przez edukację oraz zwiększenie dostępu do wiedzy ekologicznej. Programy edukacyjne w szkołach oprócz przekazywania wiedzy powinny przede wszystkim rozwijać w uczniach wrażliwość na otaczające środowisko. Powinny także motywować uczniów do indywidualnego poszerzania wiedzy na temat przyrody, a także do podejmowania inicjatyw w celu jej ochrony, zwłaszcza w sferze lokalnej.

Dla efektywnego wprowadzania działań ochronnych konieczne jest przeprowadzanie badań naukowych, mających na celu lepsze poznanie zależności istniejących w danym środowisku, poznanie biologii występujących w nim organizmów, oszacowanie ich liczebności czy zasięgu występowania oraz charakteru zagrożeń.
Nadmierne stosowanie środków ochrony roślin jest toksyczne dla wielu owadów, w tym pszczół. Fot. pixabay.com
Niezbędne jest także opracowywanie nowych technologii, mających na celu racjonalne wykorzystywanie zasobów i efektywne zagospodarowywanie odpadów, a także zminimalizowanie wpływu na środowisko.

Technologie te obejmują:
  • stosowanie recyklingu, czyli ponownego wykorzystania odpadów, bądź wielokrotne wykorzystywanie opakowań produktów, np. szklane butelki;
  • zmniejszanie zużycia energii w procesach technologicznych, a także korzystanie z alternatywnych źródeł energii (promieniowanie słoneczne, energia wiatru);
  • minimalizację ilości odpadów w procesach produkcyjnych;
  • zmniejszenie ilości ścieków odprowadzanych do zbiorników wodnych (przemysłowych i komunalnych) przy równoczesnym zwiększaniu liczby oczyszczalni ścieków;
  • zmniejszenie ilości spalin poprzez stosowanie lepszej jakości silników oraz zastępowanie silników spalinowych silnikami elektrycznym, zasilanymi energią z wodorowych ogniw paliwowych.

Bardzo ważna jest także opłacalność działań w zgodzie ze środowiskiem, tu przydatne jest wprowadzanie odpowiednich narzędzi ekonomicznych (np. nakładanie kar za nadmierne odprowadzanie ścieków czy wprowadzanie wysokich cen skupu złomu metali kolorowych).

Nie można zapominać, że postępowanie w zgodzie ze środowiskiem powinno być nieodłączną częścią codziennego życia. Życie ze świadomością ekologiczną może się wyrażać poprzez segregację śmieci, oszczędzanie prądu i wody czy korzystanie z komunikacji miejskiej zamiast samochodu.
Badania naukowe umożliwiają efektywne wprowadzanie działań ochronnych, fot. pixabay.com

Bibliografia

  1. Wiktoria Sobczyk; “Edukacja ekologiczna i prozdrowotna ”; Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, Kraków 2000;
  2. Grażyna Łabno; “Ekologia. Słownik encyklopedyczny”; Wydawnictwo Europa, Warszawa 2006;
  3. Joy Palmer; “Environmental Education in the 21st Century: Theory, Practice, Progress and Promise”; Routledge, London 1998;
  4. Beata Gola ; “Etyka środowiskowa w edukacji ekologicznej”; Impuls, Kraków 2018;
  5. Bożena Dobrzańska, Grzegorz Dobrzański, Dariusz Kiełczewski; “Ochrona środowiska przyrodniczego”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2019;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.2
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy