Inhibitory pompy protonowej (IPP) – opis, właściwości i działanie leków IPP

Omeprazol, lanzoprazol, esomprazol – te powszechnie stosowane leki to inhibitory pompy protonowej (IPP). Obecne niemal w każdym domu, są nagminnie przepisywane przez lekarzy na szereg dolegliwości gastrycznych. Niestety, jak wynika z najnowszych studiów, ich przyjmowanie nie jest pozbawione poważnych niebezpieczeństw. Kiedy warto więc powstrzymywać się od sięgania po leki IPP?



Esomeprazol – jeden z popularnych leków na chorobę refluksową. Źródło: shutterstockEsomeprazol – jeden z popularnych leków na chorobę refluksową. Źródło: shutterstock
  1. Co to jest pompa protonowa?
  2. Jak działają inhibitory pompy protonowej?
  3. Medyczne wskazania do stosowania IPP
  4. Przeciwwskazania i skutki uboczne IPP
  5. Czy inhibitory pompy protonowej są niebezpieczne?
  6. Naturalne alternatywy dla IPP
  7. Czy należy unikać inhibitorów pompy protonowej?
Inhibitory pompy protonowej pojawiły się na rynku w drugiej połowie lat 80-tych XX. Dziś stanowią już najczęściej przepisywane leki na świecie! W samych tylko Stanach Zjednoczonych pacjentom w 2016 roku zostało wydanych 70 milionów recept, a dodajmy, że wiele preparatów z tej kategorii dostępnych jest w wolnej sprzedaży. Z badań australijskich wynika natomiast, że, podczas gdy 67% użytkowników poprzestaje na jednym opakowaniu, aż 25% powtarza terapię. Tymczasem to właśnie długoterminowe skutki przyjmowania IPP są obecnie uważane za najbardziej kontrowersyjne – na świecie toczą się dziś tysiące spraw sądowych skierowanych przeciw koncernom farmakologicznym produkującym inhibitory pompy protonowej.

Co to jest pompa protonowa?


Aby zrozumieć mechanizm działania IPP musimy cofnąć się dla lat 70-tych ubiegłego stulecia. Wtedy to bowiem właśnie odkryto pompę protonową, czyli białka obecne w błonach organizmu, które zdolne są do transportowania jonów wodoru z jednej strony na drugą. W żołądku znajduje się specjalny typ pompy protonowej, która wykorzystując energię komórkową ATP wymienia jony K+ na H+. W efekcie wydzielane są kwasy żołądkowe i zachowany zostaje pożądany poziom pH, który umożliwia nam trawienie pokarmów i chroni przed patogenami chorobotwórczymi.

Niestety, z różnych powodów żołądek może zostać zakwaszony ponad miarę, co prowadzi często do refluksu, a więc zarzucania treści żołądkowej do gardła. Większość z nas utożsamia ten mechanizm ze zgagą, choć w rzeczywistości oba zjawiska mogą występować niezależnie. Co gorsza, w długim okresie czasu nadmiar kwasów żołądkowych niszczy śluzówkę prowadząc do nadżerek, wrzodów, a nawet zmian nowotworowych w przełyku.

Jak działają inhibitory pompy protonowej?


Leki zaliczane do grupy IPP przyjmowane są doustnie przed jedzeniem, idealnie na czczo. Po rozpuszczeniu przenikają do krwiobiegu i blokują działanie komórek okładzinowych żołądka, w których znajdują się właśnie pompy protonowej. W rezultacie redukcji ulega ilość wydzielanego kwasu żołądkowego, a tym samym rośnie pH. Pozbawiona „korodującego” wpływu soków śluzówka ma szansę się zregenerować, a większość przykrych symptomów ustępuje.

Działanie inhibitorów pompy protonowej nie zawsze jest jednak natychmiastowe. W wielu przypadkach aby pacjent odczuł poprawę stanu zdrowia sugeruje się przyjmowanie leków przez okres nawet 4-12 tygodni. Po zakończeniu kuracji efekt utrzymuje się zwykle przez jakiś czas, ale w końcu objawy ponownie mogą ulec zaostrzeniu, jeśli problem leżący u źródła nie został rozwiązany. Z drugiej strony, są osoby, którym zaleca się przyjmowanie IPP tylko okazyjnie, w przypadku nasilenia się niepożądanych symptomów.

Medyczne wskazania do stosowania IPP


Głównym celem terapeutycznym inhibitorów pompy protonowej jest choroba refluksowa przełyku i żołądka. Objawia się ona zazwyczaj palącą w przełyku i gardle zgagą pojawiającą się najczęściej po jedzeniu, a także bólami w klatce piersiowej, trudnościami z połykaniem, a nawet kaszlem czy zaburzeniami snu. Nawet bez stwierdzonej choroby refluksowej lekarz może zaproponować omeprazol i jego pochodne, jeśli męczy nas okresowe cofanie się treści żołądkowej.

Poza tym inhibitory pompy protonowej są elementem standardowej terapii choroby wrzodowej wywołanej bakterią Helicobacter pylori. W tym przypadku objawy są mniej specyficzne i obejmują wzdęcia, odbijanie, mdłości, wymioty i uczucie pełności po posiłku. Ponieważ podobne symptomy dotykają z różnych powodów dużą część społeczeństwa, leki należące do grupy IPP przepisywane bywają bez testów na obecność H. pylori czy badania gastroskopowego oceniającego stan śluzówki żołądka.

Inne wskazania do podania inhibitorów pompy protonowej obejmują:
  • zespół Zollingera-Ellisona – rzadką chorobę wywołaną przez guz w dwunastnicy lub trzustce, który wpływa na zwiększone wydzielanie hormonu gastryny, a w efekcie również kwasu żołądkowego.
  • leczenie lub zapobieganie wrzodom żołądka spowodowanym długotrwałym przyjmowaniem niesterydowych leków przeciwzapalnych;
  • wrzody dwunastnicy lub przełyku.
Model cząsteczki omeprazolu. Źródło: shutterstock

Przeciwwskazania i skutki uboczne IPP


Nie każdy człowiek może z czystym sumieniem przyjmować inhibitory pompy protonowej. Choroby wątroby są na przykład poważnym przeciwwskazaniem. Ostrożność powinny zachowywać również kobiety ciężarne oraz karmiące piersią, dla których jedne preparaty mogą być bezpieczne, a inne już nie. Niewskazane jest też łączenie IPP z lekami rozrzedzającym krew (np. warfaryną), metotreksatem oraz środkami przeciwpadaczkowymi. Interakcje mogą nawet prowadzić do śmierci!

Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych przyjmowania leków z kategorii IPP należą zaparcia, bóle głowy, biegunki i wymioty. Jako rzadki, ale poważny skutek uboczny wskazuje się ciężką niewydolność nerek. Warto dodać, że mimo podobnego mechanizmu działania poszczególne preparaty mogą wykazywać się w indywidualnych przypadkach większą i mniejszą skutecznością oraz różnym nasileniem działań niepożądanych.

Czy inhibitory pompy protonowej są niebezpieczne?


Niestety, na oficjalnych skutkach ubocznych ryzyko związane z inhibitorami pompy protonowej się nie kończy. W ostatnich latach ukazał się szereg studiów naukowych wskazujących na potencjalne zagrożenie związane z długotrwałym przyjmowaniem leków na refluks.

Przede wszystkim więc wskazuje się na niezbadane jeszcze do końca ryzyko rozwoju raka żołądka w efekcie regularnego przyjmowania IPP przy infekcji H. pylori (Cheung i in. 2018). Nie jest to jeszcze hipoteza do końca zbadana, ale na pewno powinna być alarmująca. Tym bardziej, że problemów gastrycznych związanych z terapią może być więcej.

Amerykańskie badanie opublikowane w 2014 r. sugeruje również, że osoby regularnie przyjmujące inhibitory pompy protonowej mają znacznie mniej różnorodną mikroflorę jelitową. Owa bakteryjna ubogość przekłada się na zwiększone ryzyko infekcji układu pokarmowego, zwłaszcza popularnych zatruć spowodowanych patogenem Clostridium difficile. Niedostatki w mikrobiocie grożą również deficytami witamin oraz większym prawdopodobieństwem złamań kości wskutek rozwoju osteoporozy.

W 2011 r. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków opublikowała również ostrzeżenie o korelacji między długoterminowym używaniem IPP a niskim poziomem magnezu we krwi. Konsekwencje tego niedoboru obejmują niekontrolowane skurcze mięśni, zaburzenia rytmu serca, a w drastycznych przypadkach nawet drgawki oraz zawały serca. Niestety, suplementy z magnezem nie rozwiązują problemu w tym przypadku.

Inne potencjalne powikłania IPP obejmują zwiększone ryzyko zachorowania na zapalenie płuc, rozwoju chronicznej choroby nerek, a nawet demencji. Paradoksalnie, są nawet badania sugerujące, że przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej może zwiększać nasilenie objawów infekcji Covid-19 (Lee i in., 2021).
Tabela przedstawiająca ryzyka związane z przyjmowaniem IPP; opracowanie własne
Prawoślaz lekarski – naturalna alternatywa dla leków na zgagę. Źródło: shutterstock

Naturalne alternatywy dla IPP


Aby zminimalizować lub uniknąć stosowania inhibitorów pompy protonowej lekarze zalecają szereg zmiany w sposobie życia i odżywiania się. Są one godne uwagi również w przypadku, gdy jakiś czas bierzemy już IPP, a chcemy je odstawić ograniczając ryzyko nawrotu dolegliwości. Do najważniejszych metody prewencji ataków choroby refluksowej należą:
•    jedzenie mniejszych porcji w krótszych odstępach czasu;
•    unikanie pokarmów bogatych w tłuszcz;
•    wystrzegania się pozycji leżącej w ciągu 2 godzin po posiłku;
•    spanie z głową lekko podniesioną i/lub na lewym boku;
•    unikanie papierosów, alkoholu oraz potraw, które ewidentnie prowokują zgagę.

Problemy z nadmiarem kwasów żołądkowych może także złagodzić melatonina podawana tradycyjnie jako lek na bezsenność. Redukuje ona napięcie w zwieraczu przełyku oraz obniża poziom kwasów w żołądku. Z naturalnych suplementów poleca się z kolei herbatę z rumianku, korzenia imbiru lub prawoślazu lekarskiego – wszystkie te zioła przynoszą ulgę przy chorobie refluksowej. W niektórych źródłach wspomina się również o skuteczności soku z aloesu, korzenia lukrecji, probiotyków, a nawet akupunktury.

Czy należy unikać inhibitorów pompy protonowej?


Nie da się ukryć, że od czasu pojawienia się na rynku inhibitory pompy protonowej poprawiły jakość życia milionom ludzi na całym świecie. Są też bardzo skutecznym sposobem na zaleczanie choroby wrzodowej, chroniąc pacjentów przed operacją oraz komplikacjami takimi jak krwotoki wewnętrzne. Z drugiej jednak strony, IPP są wyraźnie nadużywane w ostatnich latach, a ich chroniczne przyjmowanie może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych. Stąd w miarę możliwości warto jest wykorzystywać w sposób ograniczony, korzystają również z innych, bardziej naturalnych metod kontrolowania poziomu kwasowości żołądka.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. Drugwatch; “Proton Pump Inhibitors (PPIs)”; drugwatch.com; 2021-12-08
  2. Laurence Knott; “Proton Pump Inhibitors ”; patient.info; 2021-12-08
  3. Divya Jacob; “HOW DO PROTON PUMP INHIBITORS WORK?”; rxlist.com; 2021-12-08
  4. Robin Madell; “Proton Pump Inhibitors ”; healthline.com; 2021-12-08
  5. Daniel S. Strand, i in.; “25 Years of Proton Pump Inhibitors: A Comprehensive Review ”; ncbi.nlm.nih.gov; 2021-12-08
  6. Marcel Yibirin i in.; “Adverse Effects Associated with Proton Pump Inhibitor Use”; cureus.com; 2021-12-08
Ocena (4.9) Oceń: