Definicja pojęcia:

makroelementy i mikroelementy glebowe

Makroelementy i mikroelementy glebowepierwiastki (składniki mineralne) niezbędne do życia i funkcjonowania roślin.
  1. Makroelementy
  2. Najważniejsze makroelementy
  3. Mikroelementy

Rośliny czerpią z gleby wodę oraz wszystkie mineralne składniki odżywcze niezbędne do życia. Dostępność i rozpuszczalność składników mineralnych w roztworze glebowym w największym stopniu zależy od odczynu gleby.

Składniki mineralne ze względu na ich zawartość w suchej masie organizmu dzieli się na:
  • makroelementy (pierwiastki główne) – pierwiastki występujące w organizmach żywych w stosunkowo dużych ilościach;
  • mikroelementy (pierwiastki śladowe) – pierwiastki występujące w organizmach żywych w małych (śladowych) ilościach.

Makroelementy

Makroelementy (pierwiastki główne) są pierwiastkami chemicznymi występującymi w organizmach żywych w ilości powyżej 0,01% ich suchej masy. Do makroelementów należą pierwiastki biogenne – węgiel (C), wodór (H), tlen (O), azot (N), fosfor (P) i siarka (S); a także wapń (Ca), potas (K) i magnez (Mg). Większość makroelementów pobieranych jest przez rośliny w postaci jonów. Pierwiastki, takie jak węgiel, tlen i azot pochodzą z powietrza atmosferycznego; tlen i wodór z wody glebowej.

Najważniejsze makroelementy

Azot (N)
  • pobierany w postaci jonów NO₃¯ i NH₄⁺
  • funkcje biologiczne – jest składnikiem białek, kwasów nukleinowych i chlorofilu; niezbędny roślinom w fazie wzrostu
  • objawy niedoboru – zahamowanie wzrostu; chloroza (żółknięcie liści); drewnienie tkanek łodygi
Rośliny pobierają z gleby większość mineralnych składników odżywczych. Fot. pixabay.com
Fosfor (P)
  • pobierany w postaci jonów H₂PO₄¯ (środowisko kwaśne) lub HPO₄²¯ (środowisko zasadowe)
  • funkcje biologiczne – składnik kwasów nukleinowych, fosfolipidów budujących błony komórkowe, koenzymów i przenośników energii (ATP)
  • objawy niedoboru – zahamowanie wzrostu; purpurowo-fioletowe zabarwienie liści, ogonków liściowych i łodyg; spowolnione kwitnienie, owocowanie i wytwarzanie nasion

Siarka (S)
  • pobierana w postaci jonów SO₄²¯
  • funkcje biologiczne – składnik aminokwasów i witamin
  • objawy niedoboru – chloroza liści; utrata turgoru liści; czerwone zabarwienie żyłek liściowych

Wapń (Ca)
  • pobierany w postaci jonów Ca2+
  • funkcje biologiczne – składnik blaszki środkowej spajającej ściany komórkowe; aktywacja enzymów; rola w przepuszczalności błon komórkowych
  • objawy niedoboru – zahamowanie wzrostu; deformacja młodych liści; zasychanie wierzchołków i pąków kwiatowych; śluzowacenie korzeni

Potas (K)
  • pobierany w postaci jonów K+
  • funkcje biologiczne – utrzymywanie turgoru komórki; otwieranie i zamykanie aparatów szparkowych; aktywacja enzymów
  • objawy niedoboru – żółknięcie i usychanie starszych liści; zahamowanie wzrostu korzeni i pędów

Magnez (Mg)
  • pobierany w postaci jonów Mg²⁺
  • funkcje biologiczne – kofaktor enzymów uczestniczących w fotosyntezie i oddychaniu komórkowym; składnik chlorofilu
  • objawy niedoboru – chloroza i więdniecie liści; zahamowanie wzrostu (głównie korzeni)
Objawy niedoboru azotu. Źródło: Wikimedia

Mikroelementy

Mikroelementy (pierwiastki śladowe) są pierwiastkami chemicznymi występującymi w organizmach żywych w ilości poniżej 0,01% ich suchej masy. Do mikroelementów zalicza się żelazo (Fe), chlor (Cl), miedź (Cu), bor (B), cynk (Zn), mangan (Mn), molibden (Mo), nikiel (Ni). Większość mikroelementów pełni funkcję kofaktorów enzymów.

Żelazo (Fe)
  • pobierany głównie w postaci jonów Fe²⁺
  • funkcje biologiczne – składnik enzymów uczestniczących w fotosyntezie, oddychaniu (łańcuch przenośników elektronów) oraz wiązaniu azotu cząsteczkowego
  • objawy niedoboru – chloroza młodych liści, zaburzenia wzrostu

Chlor (Cl)
  • pobierany w postaci jonów Cl¯
  • funkcje biologiczne – udział w fazie świetlnej fotosyntezy (wydzielanie tlenu); utrzymywanie turgoru komórek
  • objawy niedoboru – nie stwierdzono w warunkach naturalnych

Miedź (Cu)
  • pobierana w postaci jonów Cu²⁺
  • funkcje biologiczne – składnik enzymów uczestniczących w fotosyntezie (plastocyjanina) i metabolizmie cukrów i związków azotowych; niezbędna do syntezy chlorofilu
  • objawy niedoboru – deformacja i usychanie liście; zaburzenia w kwitnieniu i owocowaniu

Bor (B)
  • pobierany w postaci jonów Bo₃³¯
  • funkcje biologiczne – transport przez błony komórkowe; wpływ na wykorzystanie wapnia przez rośliny; niezbędny do wzrostu i prawidłowej gospodarki węglowodanowej
  • objawy niedoboru – żółknięcie i usychanie wierzchołków pędów i młodych liści; zaburzenia wzrostu
Czerwone zabarwienie liści winorośli jest skutkiem niedoboru magnezu. Źródło: Wikimedia
Cynk (Zn)
  • pobierany w postaci jonów Zn²⁺
  • funkcje biologiczne – składnik enzymów regulujących procesy życiowe roślin (m.in. oddychanie, metabolizm cukrów, kwasów nukleinowych i związków azotu)
  • objawy niedoboru – przebarwienia liści (chlorozy międzyżyłkowe), zahamowanie wzrostu

Mangan (Mn)
  • pobierany w postaci jonów Mn²⁺
  • funkcje biologiczne – kofaktor enzymów biorących udział w fotosyntezie (proces wydzielania tlenu), oddychaniu oraz metabolizmie azotowym
  • objawy niedoboru – chlorozy i opadanie liści; niewytwarzanie korzeni bocznych; zahamowanie wzrostu wydłużeniowego

Molibden (Mo)
  • pobierany w postaci jonów MoO₄²¯
  • funkcje biologiczne – składnik enzymów biorących udział w przemianie azotowej
  • objawy niedoboru – chloroza młodych liści, biczykowatość liści, zahamowanie wzrostu brodawek korzeniowych u roślin motylkowych

Nikiel (Ni)
  • pobierany w postaci jonów Ni²⁺;
  • funkcje biologiczne – składnik enzymów biorących udział w metabolizmie azotu
  • objawy niedoboru – nekroza liści

Oprócz makroelementów i makroelementów istnieją także pierwiastki mające pozytywny wpływ na funkcjonowanie roślin.

Do pierwiastków korzystnych zalicza się:
Objawem niedoboru wielu pierwiastków (makroelementów i mikroelementów) jest chloroza (żółknięcie) liści. Źrodło: Wikimedia

Bibliografia

  1. Eldra Pearl Solomon, Linda R. Berg, Diana W. Martin, Claude A. Villee, ; “Biologia”; Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1996;
  2. Grażyna Łabno; “Ekologia. Słownik encyklopedyczny”; Wydawnictwo Europa, Warszawa 2006;
  3. Zdzisława Otałęga (red. nacz.); “Encyklopedia biologiczna T. VI”; Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1998.;
  4. Stanisław Lewak (red.); “Fizjologia roślin, Jan Kopcewicz”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 5.0
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy