Definicja pojęcia:

ochrona gatunkowa

Ochrona gatunkowa – różnorodne działania mające na celu zachowanie różnorodności biologicznej na poziomie genetycznym, gatunkowym i siedliskowym. Działania te noszą nazwę konserwatorskiego systemu ochrony przyrody. Formy ochrony gatunkowej mogą dotyczyć pojedynczych gatunków roślin i zwierząt lub całych złożonych ekosystemów, będących środowiskiem życia tych gatunków.
  1. Zmniejszanie się różnorodności biologicznej
  2. Sposoby ochrony gatunkowej
  3. Ochrona roślin nasiennych
  4. Ochrona drzew
  5. Ochrona zwierząt

Zmniejszanie się różnorodności biologicznej

Tempo zmniejszania się różnorodności biologicznej jest niepokojąco szybkie – szacuje się, że codziennie na świecie wymiera co najmniej jeden gatunek, a za kilkadziesiąt lat nawet połowa gatunków może zniknąć z powierzchni Ziemi.

Przyczyny wymierania gatunków:
Najskuteczniejszą formą ochrony gatunkowej zwierząt i roślin jest ochrona całych środowisk i ekosystemów. Fot. pixabay.com

Sposoby ochrony gatunkowej

Ochroną gatunkową na terenie danego państwa objęte są wszystkie gatunki roślin i zwierząt rzadkich i ginących. Zabrania się zabijania osobników należących do tych gatunków, zrywania chronionych roślin, niszczenia ich siedlisk, handlowania, w przypadku zwierząt także płoszenia i niepokojenia (np. przez robienie zdjęć), przetrzymywania ich w niewoli czy niszczenia gniazd i lęgów ptaków.

Celem ochrony gatunkowej in situ jest zachowanie różnorodności biologicznej w warunkach naturalnych. Ochrona przybiera wtedy postać ochrony obszarowej w parkach narodowych czy rezerwatach.

Ochrona gatunkowa ex situ opiera się na zachowaniu pewnych elementów różnorodności biologicznej (danych gatunków) w warunkach sztucznych, kontrolowanych przez człowieka. Przykładem są programy hodowlane rzadkich gatunków zwierząt prowadzone w ogrodach zoologicznych, programy mające na celu reintrodukcję rzadkich gatunków zwierząt do ich środowiska naturalnego, kolekcje roślin z całego świata w ogrodach botanicznych czy tworzenie banków nasion rzadkich gatunków roślin.

Dla rzadkich i ginących gatunków Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) opracowała światową czerwoną księgę, w której został określony status każdego gatunku i działania w celu ich ochrony. W poszczególnych państwach przygotowano czerwone księgi i czerwone listy dla gatunków krajowych. Wiele gatunków zostało uznanych za zagrożone i objęto je ochroną prawną. W Polsce pod ochroną gatunkową znajduje się ok. 400 gatunków zwierząt, 213 gatunków roślin oraz 256 gatunków grzybów i porostów.
Wilk workowaty (Thylacinus cynocephalus) – gatunek drapieżnego torbacza, wymarłego na skutek intensywnych polowań. By Baker; E.J. Keller. [Public domain], via Wikimedia Commons
Każde państwo wprowadza na swoim obszarze własne formy ochrony gatunków i ich siedlisk, niekiedy udaje się stworzyć międzynarodowy system obejmujący kilka państw. Przykładem może być europejski system obszarów chronionych utworzony w ramach Europejskiej Sieci Ekologicznej (Natura 2000). Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), nazywana także konwencją waszyngtońską, została wprowadzona w celu redukcji lub całkowitego wyeliminowania handlu zagrożonymi gatunkami roślin i zwierząt oraz produktami wytworzonymi z tych gatunków. Konwencja reguluje transgraniczny przepływ ponad 34 tysięcy gatunków roślin i zwierząt; za jej sprawą znacząco ograniczony został handel rogami nosorożców i ciosami słoni.

Ochrona roślin nasiennych

Wobec roślin stosuje się, obok ochrony środowiska występowania danego gatunku, dwie formy ochrony gatunkowej. Ochrona ścisła polega na wprowadzeniu bezwzględnego zakazu zrywania, kolekcjonowania i niszczenia wybranych roślin. Gatunki objęte ochroną częściową mogą być pozyskiwane w ściśle określonych ilościach i wyznaczonych terminach.
Kakapo – nielotna papuga występująca na Nowej Zelandii, krytycznie zagrożona wyginięciem. Wszystkie osobniki są obecnie utrzymywane na kilku wolnych od drapieżników wyspach u wybrzeży kraju. Celem programu hodowlanego (Kakapo Recovery Plan – plan przywrócenia kakapo) jest odtworzenie populacji gatunku na poziomie 150 dojrzałych płciowo samic.By Mnolf [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY-SA 2.0 ], via Wikimedia Commons

Ochrona drzew

Wiekowe, pojedyncze drzewa najczęściej uznaje się za pomniki przyrody i otacza ochroną, podobnie dzieje się w przypadku starych drzewostanów w parkach narodowych oraz rezerwatach leśnych. Duży nacisk kładzie się na utrzymanie lasów o dużej różnorodności gatunkowej. Ważnym punktem działań ochronnych jest ochrona lasów przed pożarami, przed nadmierną wycinką drzew i nadmiernym pozyskiwaniem runa leśnego.

Ochrona zwierząt

Najskuteczniejszą formą ochrony zwierząt, zarówno bezkręgowców i kręgowców jest ochrona całych środowisk i ekosystemów. W niektórych krajach zakłada się hodowle ślimaków o pięknych muszlach oraz rezerwaty, w których rozmnaża się i hoduje liczne gatunki gatunków motyli tropikalnych, co zaspokaja popyt wśród kolekcjonerów i sprawia, że ginie mniej osobników żyjących na wolności.

Wiele gatunków zwierząt zostało objętych statusem zwierzyny łownej i wprowadzono dla nich okresy ochronne – czyli okresy, w których zabronione jest polowanie na te gatunki, najczęściej pokrywające się z okresem rozrodu tych zwierząt. Dla ryb wprowadzono limity połowu i wymiary ochronne (nie można łowić osobników mniejszych niż określona dla danego gatunku długość ciała).
Kamieniołom w Krowiarkach - pomnik przyrody. By Jacek Halicki [CC BY-SA 3.0 ], from Wikimedia Commons

Bibliografia

  1. Richard B. Primack, Anna A. Sher; “An Introduction to Conservation Biology”; Oxford University Press, 2016;
  2. Andrew S. Pullin,; “Biologiczne podstawy ochrony przyrody”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2017;
  3. Grażyna Łabno; “Ekologia. Słownik encyklopedyczny”; Wydawnictwo Europa, Warszawa 2006;
  4. Zdzisława Otałęga (red. nacz.); “Encyklopedia biologiczna T. VII”; Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999;
  5. Ewa Symonides; “Ochrona przyrody”; Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, 2014;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.0
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy