Skorzonera warzywo - właściwości, witaminy i wartości odżywcze skorzonery

SkorzoneraSkorzonera jest warzywem intrygującym, przywodzącym na myśl niektóre rośliny z powieści fantastycznych. Określana niegdyś nazwą „wężymord” lub „czarny korzeń” ostatnimi czasy coraz częściej pojawia się na naszych stołach, bynajmniej nie w roli antidotum na jad węży. Ciemny korzeń spichrzowy z pewnością sprawi, że nasza kuchnia nabierze nieco „retro” wymiaru, a ciekawie przyrządzone danie na jego bazie zaciekawi domowników. Bogactwo zawartych w miąższu witamin i minerałów nie tylko nakarmi brzuchy, lecz także wzmocni witalność.



Skorzonera, fot. dreamstimeSkorzonera, fot. dreamstime
  1. Jak się zabrać za uprawę własnej skorzonery?
  2. Skorzonera - magiczne antidotum czy królewski przysmak?
  3. Skorzonera - witaminy i wartości odżywcze
  4. Skorzonera - włosy jak marzenie
  5. Skorzonera - trawienie pod kontrolą
  6. Co łączy skorzonerę z bananem?
  7. Skorzonera na obiad lub na deser
Skorzonera, zwana wężymordem czarnym tudzież szparagiem zimowym jest rośliną warzywną z rodziny astrowatych. To krewna salsefii, z którą często bywa mylona, a nawet nazywana salsefią czarną. Wywodzi się z południowej i środkowej Europy (prawdopodobnie Hiszpanii) oraz części Azji (Syberia Zachodnia, Kaukaz). Należy do niej ok. 100 gatunków roślin zielnych. Do spożycia nadaje się Scorzonera hispanica hodowana w krajach południowej Europy. Dawniej roślinę tę uważano za antidotum na jad żmii, stąd jej przydomek – wężymord. Częścią jadalną skorzonery jest spichrzowy korzeń, który czasami się rozwidla i może mierzyć nawet 30 cm. Jego skórka ma kolor brunatny, ciemnobrązowy lub niemal czarny. Miąższ tej rośliny jest biały, zaś smak przypomina mączyste szparagi. W trakcie obierania korzeń wydziela mleczny, mocno klejący się sok, zaś jego skórka zabarwia dłonie na czerwono-brunatny kolor. Z tego powodu, jeśli mamy zamiar obierać skorzonerę, powinniśmy uzbroić się w specjalne rękawiczki ochronne. Aby świeżo przygotowane korzenie nie zaczęły ciemnieć, należy natychmiast wrzucić je do naczynia z wodą i sokiem cytrynowym.

Jak się zabrać za uprawę własnej skorzonery?

Jeśli mamy w planach uprawę skorzonery, powinniśmy pamiętać, że jej korzenie najlepiej rozwijają się na glebie żyznej, zasobnej w próchnicę, piaszczysto-gliniastej, pulchnej, o odczynie obojętnym lub zasadowym. Roślina ta ma długi okres wegetacji (do 230 dni) – z tego powodu uprawia się ją na podłożu, które wiosną szybko się nagrzewa i wysycha. Nasiona skorzonery siejemy do gruntu zazwyczaj w połowie marca. Wysiewamy je w rzędach co 30 cm i na głębokość 3 cm. Zazwyczaj warzywo zaczyna  kiełkować po 2 lub 3 tygodniach – kiedy to się stanie, należy je przerwać i pozostawić siewki co 6 cm w rzędzie. Od czerwca do sierpnia powinniśmy zadbać o odpowiednie nawodnienie gleby, aby korzenie mogły się dobrze rozwinąć. Zbioru dokonujemy jesienią - od połowy do końca października. Po wykopaniu warzywa z gruntu, usuwamy jego liście, a korzenie przechowujemy w specjalnych skrzynkach wypełnionych wilgotnym piaskiem. 
Wężymrod czarny - zielone części rośliny. Źródło: Goldlocki [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons
Scorzonera hispanica w ogrodzie botanicznym. By H. Zell (Own work) [ GFDL or CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

Skorzonera - magiczne antidotum czy królewski przysmak?

Skorzonerę uprawiano we Włoszech w VI stuleciu. Kiedy dotarła do Polski, używano jej głównie jako lekarstwo na ukąszenie żmii, jednak często mylono ją z korzeniami salsefii – rośliny podobnej pod względem wyglądu i smaku. Słynny przepis na przygotowanie tej rośliny znajdziemy w XVIII-wiecznej książce kucharskiej Pawła Tremona - kucharza króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Jednakże popularna stała się dopiero w wieku XIX. Najczęściej gotowano ją lub smażono w cieście naleśnikowym. W XX stuleciu, kiedy przestano wierzyć w jej działanie jako „antidotum”, niemal w ogóle jej nie spożywano. Aczkolwiek w książkach kucharskich z lat 50. i 60. można natrafić na wzmianki o niej. Obecnie, dzięki modzie na „przywracanie do kuchni” zapomnianych warzyw, roślina powoli wraca do łask i można dostać ją w sklepach ze zdrową żywnością.

Skorzonera - witaminy i wartości odżywcze

Korzenie skorzonery zawierają mnóstwo cennych składników, m.in: karoten, tłuszcze, białko, węglowodany, błonnik, witamin - witamina A, witaminy z grupy B (witamina B1, B2, B3, B5, B6 i B9), witamina C, E i K oraz minerały - cynk, chlor, fosfor, magnez, mangan, miedź, potas, sód, selen, wapńżelazo. Warzywo to wykazuje wiele leczniczych właściwości. Dzięki obecności inuliny, wyciąg z korzenia stosuje się jako słodzik dla diabetyków, zaś jego zbawienne działanie na nasz układ pokarmowy wykorzystuje się w farmacji. 100 gramów salsefii czarnej dostarcza nam 82 kalorie.

Skorzonera - włosy jak marzenie

Skorzonera jest źródłem składników, które odpowiadają za zdrowie naszych włosów – żelaza i miedzi. Fe wraz z witaminą C, która zwiększa jego wchłanianie, wzmacniają ukrwienie skóry głowy i dbają o mieszki włosowe, hamując tym samym wypadanie włosów. Badania wskazują, że niski poziom żelaza jest jedną z najczęstszych przyczyn utraty włosów u kobiet przed menopauzą, dlatego ważne jest, aby uzupełniły one codzienną dietę o bogate w ten pierwiastek produkty. Zawarta w roślinie miedź z kolei nie tylko zwalcza wypadanie włosów, lecz także stymuluje ich wzrost i intensyfikuje kolor.
By Fusslkopp[GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC-BY-SA-3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)], via Wikimedia Commons

Skorzonera - trawienie pod kontrolą

Salsefia czarna jest doskonałym źródłem inuliny, która nie tylko zastępuje cukrzykom cukier, lecz także zawiera prebiotyczny błonnik, stymulujący rozwój bifidobakterii w organizmie człowieka. Żyją one w jelitach i zmniejszają stężenie bakterii szkodliwych i enzymów rakotwórczych w przewodzie pokarmowym.
Co więcej, zapobiegają zaparciom i korzystnie wpływają na układ odpornościowy.  Skorzonera sanowi również cenne źródło tiaminy – mikroelementu, bez którego układ nerwowy i mięśnie nie mogą optymalnie działać. Składnik ten odpowiada również za metabolizm węglowodanów i produkcję kwasu solnego w żołądku, który odpowiada za utrzymanie prawidłowego poziomu bakterii w układzie pokarmowym. Jako że poziom kwasu solnego w tym organie zmniejsza się z wiekiem, osoby starsze powinny zwiększyć spożycie czarnej salsefii i innych warzyw, które stymulują produkcję tej substancji.

Co łączy skorzonerę z bananem?

Wężymord dostarcza nam tyle samo potasu, co banany, które słyną z wysokiej jego zawartości. Pierwiastek ten jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mięśni, w tym mięśnia sercowego. Ponadto, dieta bogata w ten składnik pomaga utrzymać mocne kości, a nawet zmniejszyć ryzyko osteoporozy. Pokarmy obfitujące w potas są szczególnie ważne dla osób, które spożywają dużo soli.
Plantacja skorzonery. By Goldlocki (of my own work) [ GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons

Skorzonera na obiad lub na deser

Do największych smakoszy skorzonery należą Francuzi. Ich kuchnia wykorzystuje to warzywo na wiele sposobów: podaje się je z dodatkiem sosów, ugotowane, polane masłem i bułką tartą. Korzenie piecze się też pod warstwą sosu beszamelowego tudzież smaży w naleśnikowym cieście. Można serwować je również na słodko – polane oliwą z oliwek i miodem, z odrobiną czosnku.
Niektórzy spożywają również młode liście tej rośliny, jako uzupełnienie zdrowych sałatek. Jednym z prostszych i smaczniejszych pomysłów na przygotowanie salsefii czarnej jest podanie jej w formie gotowanej, z dodatkiem orzeszków ziemnych i bułki tartej.

Składniki (porcja dla 2 osób):

Przygotowanie:
Oczyszczony korzeń skorzonery obieramy ze skórki, płuczemy i wkładamy do naczynia wypełnionego wodą z dodatkiem soku z cytryny. Do wrzątku wsypujemy nieco soli, a następnie wrzucamy skorzonerę, osładzając wodę 1 łyżeczką cukru. Całość gotujemy przez 30 minut. Po ugotowaniu odcedzamy warzywo i polewamy przesmażoną na maśle bułką tartą z dodatkiem utłuczonych w moździerzu orzeszków ziemnych.
Smacznego!
Alicja Chrząszcz

Bibliografia

  1. Benedict Vanheems; “Unusual Roots: How to Grow Salsify and Scorzonera”; data dostępu: 2019-06-03
  2. Nadezhda Traycheva Petkova; “Characterization of inulin from black salsify (Scorzonera hispanica l.) for food and pharmaceutical purposes”; data dostępu: 2019-06-03
  3. PlantUse; “Scorzonera hispanica”; data dostępu: 2019-06-03
  4. Prudence Wade; “Salsify – the little known Victorian root vegetable that’s making a comeback”; data dostępu: 2019-06-03
  5. Michael Jessimy; “11 Impressive Health Benefits of Salsify”; data dostępu: 2019-06-03
Moim zdaniem
Próbowałeś/próbowałaś kiedyś skorzonery?
Ocena (4.6) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy