Łasicowate (Mustelidae)

Łasicowate (Mustelidae) – rodzina ssaków z rzędu drapieżnych (Carnivora) obejmująca ok. 60 gatunków występujących na wszystkich kontynentach poza Antarktydą i Australią.  

Występowanie i środowisko życia
Łasicowate występują na całej kuli ziemskiej z wyjątkiem Antarktydy, Australii, Madagaskaru oraz wysp oceanicznych. Największa liczba gatunków zasiedla obszary strefy umiarkowanej półkuli północnej.
Łasicowate zamieszkują różnorodne środowiskalasy, pustynie, tundrę, obszary górskie, a także rzeki, strumienie oraz przybrzeżne wody mórz i oceanów; niektóre gatunki są synantropijne (np. kuna domowa). Większość gatunków prowadzi naziemny tryb życia; niektóre gatunki są nadrzewne (np. kuny, hirara amerykańska), ziemnowodne (np. norki, wydry zamieszkujące zbiorniki słodkowodne) lub prowadzą całkowicie wodny tryb życia (wydra morska).

Historia ewolucyjna i podział systematyczny
Łasicowate pojawiły się w późnym oligocenie, ok. 33 mln lat temu na obszarze Eurazji, we wczesnym miocenie zasiedliły Afrykę, Amerykę Północną i Południową. Bezpośredni przodkowie współcześnie występujących gatunków pojawili się w środkowym miocenie ok. 15 mln lat temu.

Rodzina łasicowatych (Mustelidae) należy do nadrodziny łasicokształtnych (Musteloidea) w podrzędzie psokształtnych (Caniformia) zaliczanego do rzędu drapieżnych (Carnivora). Obejmuje 60 gatunków zgrupowanych w podrodzinie wydr (Lutrinae) obejmującej 13 gatunków należących do 7 rodzajów oraz podrodzinie łasic właściwych (Mustelinae) obejmującej 47 gatunków należących do 15 rodzajów, do której zalicza się m.in. rosomaki, grizony, borsuki, kuny, ratele, ryjonosy, norki, borsuczniki oraz łasice.



Wygląd
Łasicowate są ssakami o małych lub średnich rozmiarach. Cechują się smukłą budową ciała (z wyj. borsuków i rosomaków), długim i giętkim tułowiem, płaską, wydłużoną głową z krótkim pyskiem, małymi oczami i uszami (szpiczastymi lub zaokrąglonymi), stosunkowo krótkimi nogami oraz przeważnie długim i puszystym ogonem. Sierść jest krótka, gęsta i jednobarwna; u niektórych gatunków występuje kontrastowe ubarwienie z pręgami na tułowiu, głowie oraz ogonie. Gatunki zamieszkujące obszary północne zimą przybierają białą szatę zimową (np. gronostaje, łasice długoogonowe). Większość gatunków posiada gruczoły odbytowe znajdujące się w pobliżu ogona.

Największym gatunkiem prowadzącym naziemny tryb życia jest rosomak tundrowy (Gulo gulo) osiągający długość 65-100 cm i masę ciała 10-30 kg. Największymi gatunkami prowadzącymi ziemnowodny i wodny tryb życia są odpowiednio arirania amazońska (Pteronura brasiliensis) osiągająca długość 1,5-1,7 m i masę ciała 22-32 kg oraz wydra morska, kałan (Enhydra lutris) osiągająca długość 1,2-1,5 m i masę ciała 22-45 kg. Najmniejszym gatunkiem z rodziny łasicowatych jest łasica pospolita (Mustela nivalis) osiągająca długość 13-26 cm i masę ciała 36-250 g. Samce przeważnie są znacznie większe od samic.

Uzębienie łasicowatych cechuje się wydłużonymi i ostrymi kłami oraz silnie rozwiniętymi, mocnymi łamaczami. Zęby przedtrzonowe i trzonowe w zależności od gatunku posiadają wysokie korony z ostrymi guzkami bądź niskie korony z tępymi guzkami. Łamacze są słabo rozwinięte u borsuków.

Łasicowate są stopochodne lub półstopochodne. Ich kończyny są krótkie, cztero- lub pięciopalczaste, zakończone niewciągalnymi, długimi i zakrzywionymi pazurami. Gatunki prowadzące ziemnowodny i wodny tryb życia posiadają błony pławne między palcami.

Tryb życia
Większość gatunków poza okresem godowym prowadzi samotniczy tryb życia; niektóre żyją w parach bądź w niewielkich grupach rodzinnych. Łasicowate są aktywne głównie w nocy, o zmierzchu i we wczesnych godzinach porannych. Wiele gatunków dobrze pływa oraz wspina się na drzewa. Mają dobrze rozwinięte zmysły węchu, słuchu i wzroku.

Łasicowate nie zapadają w sen zimowy; niektóre gatunki zamieszkujące chłodniejsze obszary półkuli północnej zimą zapadają w lekki, przerywany sen (np. borsuki). Większość gatunków łasicowatych zakłada kryjówki w opuszczonych norach innych ssaków bądź wykorzystuje naturalne zagłębienia terenu pod korzeniami drzew, wykroty, dziuple oraz szczeliny skalne. Niektóre gatunki kopią nory o skomplikowanych systemie podziemnych korytarzy (np. wydry, borsuki).

Łasicowate są ssakami terytorialnymi; terytoria osobnicze znakowane są substancją o ostrym zapachu wydzielaną przez parzyste gruczoły odbytowe. Areały osobnicze zajmują bardzo duże obszary; terytoria samców są większe od terytoriów samic.

Pożywienie
Łasicowate odżywiają się głownie pokarmem mięsnym; niektóre gatunki są wszystkożerne (np. borsuki) lub okresowo roślinożerne. W skład diety wchodzą drobne kręgowce (gryzonie, ptaki, żaby, gady), jaja ptaków, owady, grzyby oraz owoce; łasicowate często polują na zdobycz znacznie większą od siebie. Ratele żywią się ponadto miodem i larwami pszczół.

Rosomaki są głównie padlinożerne, ale okazjonalnie polują na gryzonie, inne drapieżniki oraz duże ssaki (np. jelenie). Wydry odżywiają się głównie rybami, rakami, krabami oraz innymi wodnymi bezkręgowcami; mogą polować na drobne gryzonie oraz ptaki wodne. Wydra morska żywi się jeżowcami, małżami, krabami i rybami; potrafi posługiwać się narzędziami – używa kamieni do rozbijania twardych muszli małżów, pancerzy jeżowców i skorupiaków.

Rozmnażanie i rozwój
Ciąża u łasicowatych w zależności od gatunku trwa od kilku miesięcy do roku; właściwy rozwój zarodków zajmuje ok. 39-65 dni; często występuje zjawisko ciąży przedłużonej. Łasicowate wyprowadzają przeważnie jeden miot rocznie. Samica rodzi 1-13 ślepych, niedołężnych, w pełni zależnych od matki młodych, które pozostają w gnieździe przez kilka tygodni. Młode osiągają dojrzałość płciową po ukończeniu 1-2 roku życia. Łasicowate żyją ok. 5-20 lat.


Bibliografia
  1. Encyklopedia biologiczna T. VI, Zdzisława Otałęga (red. nacz.), Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1998.
  2. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference, Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder, Johns Hopkins University Press, 2005.
  3. Ssaki świata, Jiři Gaisler, Jan Zejda, Wydawnictwo Muza, Warszawa, 1997.
  4. Ssaki, Włodzimierz Serafiński, Ewa Wielgus-Serafińska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988.
  5. The Encyclopedia of Mammals, David W. MacDonald, Sasha Norris, Brown Reference Group, London 2006.
  6. Zwierzęta. Encyklopedia ilustrowana, red. Ewa Turyn, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

Indeks nazw polskich - rodzina Łasicowate
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy