Jeżyny owoce - właściwości, witaminy i wartości odżywcze jeżyn

Latem zagajniki i lasy obfitują w jeżyny. Warto zbierać te słodko-kwaśne owoce, ponieważ pełne są związków bioaktywnych. Jedząc jeżyny wzmocnimy organizm, poprawimy wygląd skóry i pomożemy sobie przy różnego rodzaju dolegliwościach ze strony układu pokarmowego oraz sercowo-naczyniowego.



fot. shutterstockfot. shutterstock
  1. Występowanie i zastosowanie jeżyn
  2. Jeżyna bezkolcowa na działkę i do ogródka
  3. Jeżyny są niezbędne w diecie antynowotworowej i nie tylko
  4. Jeżyny na dobrą pamięć
  5. Jeżyny dla zdrowych zębów
  6. Sok z jeżyn to remedium na zmiany skórne
  7. Jak wykorzystać liście i korzeń jeżyn?
  8. Jeżyna koreańska
  9. Jeżyny w kuchni
  10. Dlaczego warto jeść jeżyny?

Występowanie i zastosowanie jeżyn


Jeżyna (Rubus L.) jest rozłożystym, kolczastym krzewem, sięgającym maksymalnie kilku metrów wysokości. Występuje w Europie, Ameryce Północnej oraz w Azji, gdzie znajdziemy ją w lasach, zagajnikach, przy drogach i w zaroślach. W Polsce spotyka się kilkadziesiąt odmian jeżyny, do których należy zaliczyć również jeżynę bezkolcową, nadającą się do uprawiania na działce i we własnym ogrodzie. Jeżyna kwitnie w czerwcu i lipcu, wypuszczając białe lub jasnoróżowe kwiaty, owocuje latem. Jej jagody mają ciemny kolor, od fioletowego po czarny. Popularnie nazywamy je też ostrężynami, ostrężnicami lub ożynami. Mają przyjemny słodko-kwaśny smak, którym w kuchni wzbogacamy ciasta, tarty, śniadaniowe musli oraz przetwory. Jeżyny świetnie smakują także na surowo, z dodatkiem cukru i śmietany lub jogurtu. Warto je jeść ze względu na liczne właściwości lecznicze. Zresztą nie tylko owoce jeżyny je posiadają. W medycynie ludowej wykorzystuje się także liście i korzeń tej rośliny.

Jeżyna bezkolcowa na działkę i do ogródka


Tę odmianę jeżyny spotkamy głównie w przydomowych ogrodach. Jeśli decydujemy się posadzić ją u siebie i chcemy cieszyć się udanymi zbiorami, musimy pamiętać o kilku ważnych sprawach. Jeżyna ta wyrasta na wysokość ponad dwóch metrów i mocno się rozgałęzia, więc przy większej ilości sadzonek powinien być zachowany między nimi odpowiedni odstęp. Roślina ta potrzebuje żyznej, umiarkowanie kwaśnej gleby, bogatej w sole mineralne. Kluczowe w jej uprawie jest właściwe przycinanie pędów po owocowaniu i zapewnienie jej ochrony przed mrozami.
Jedna filiżanka (około 144 gram) jeżyn zawiera
  • Energia: 127 kcal
  • Węglowodany: 13,8 g
  • Błonnik: 7,63g
  • Cukier: 7,03 g
  • Magnez: 7% ZDS
  • Potas: 5% ZDS
  • Witaminy C: 34% ZDS
  • Witamina E: 11% ZDS
  • Witamina K: 24% ZDS
*ZDS – zalecane dzienne spożycie

Tabela przedstawiająca wartości odżywcze jeżyn; opracowanie własne

Jeżyny są niezbędne w diecie antynowotworowej i nie tylko


Jeżyny mają szerokie zastosowanie w medycynie ludowej przede wszystkim ze względu na dużą zawartość antocyjanów. To właśnie te kolorowe pigmenty nadają jeżynom bogatą, ciemną barwę. Występują również w innych ciemnych owocach  i warzywachwinogronach, wiśniach, śliwkach, malinach, burakach czy czerwonej kapuście.

Antocyjany to związki antyoksydacyjne, które wspomagają pracę serca, zapobiegają zmianom nowotworowym w obrębie całego organizmu, obniżają poziom cholesterolu oraz cukru we krwi, wspomagają odchudzanie, ograniczają stany zapalne, poprawiają ostrość widzenia oraz działają ochronnie na skórę. Ta ostatnia właściwość jest, w przypadku jeżyn, tym silniejsza, że bogate są one także witaminę E, czyli witaminę młodości. Poza tym zawiera się w nich także tłuszcze, białko, węglowodany, błonnik, witaminy - witamina A, witaminy z grupy B (witamina B1, B2, B3, B6 i B9), witamina C, E i K oraz minerały - cynk, fosfor, magnez, potas, sód, wapń i żelazo.

Poza antocyjanami, jeżyny zawierają też sporą ilość witaminy C, jednego z czołowych antyoksydantów, który dodatkowo usprawnia pracę układu krwionośnego – uszczelnia naczynia krwionośne, reguluje ciśnienie krwi, a także zapobiega miażdżycy, szkorbutowi i żylakom. Współwystępowanie witaminy C i antocyjanów w jednym produkcie to bardzo sprzyjające połączenie, ponieważ antocyjany zwiększają wchłanialność kwasu askorbinowego.

Te ciemne owoce są też doskonałym źródłem witaminy K. Witamina K jest powodem, dla którego nie krwawisz obficie, gdy się skaleczysz: pomaga w krzepnięciu krwi. Witamina K odgrywa również rolę w metabolizmie kości. Niedobór tej witaminy może prowadzić do nadmiernego przerzedzania kości i złamań. Może przyczyniać się do powstawania siniaków czy obfitych krwawień miesiączkowych.
Tylko jedna filiżanka surowych jeżyn dostarcza prawie 29 mikrogramów witaminy K — co stanowi ponad jedną trzecią zalecanej dziennej dawki.

Kto powinien szczególnie często sięgać po jeżyny? Osoby mające problem z ciśnieniem, borykające się z dolegliwościami układu sercowo-naczyniowego, narzekające na problemy ze skórą i diabetycy. Warto sięgać po te owoce, jeśli nasz wzrok jest narażony na pogorszenie się, na przykład przez trudne warunki pracy.
Jeżyny na krzaku, fot. shutterstock

Jeżyny na dobrą pamięć


Według przeglądu badań opublikowanych w Journal of Agricultural and Food Chemistry spożywanie owoców leśnych, takich jak jeżyny, może poprawić zdrowie mózgu i zapobiec utracie pamięci spowodowanej starzeniem się. Dzieje się to na kilka sposobów. Jeżyny zawierają wysoki poziom przeciwutleniaczy, związków, które chronią komórki przed wolnymi rodnikami. Owoce jagodowe zmieniają też sposób, w jaki komunikują się neurony w mózgu. Te zmiany w sygnalizacji mogą zapobiegać stanom zapalnym w mózgu, które przyczyniają się do uszkodzenia neuronów i poprawiają zarówno kontrolę motoryczną, jak i funkcje poznawcze. Jednak potrzebne są dalsze badania, które pokażą, czy korzyści te są wynikiem pojedynczych związków wspólnych dla owoców jagodowych, czy też unikalne kombinacje chemikaliów w każdym owocu jagodowym mają po prostu podobne efekty.

Jeżyny dla zdrowych zębów


Możesz śmiało dodać jeżyny do swojego codziennego schematu dentystycznego. Według badań opublikowanych w Journal of Periodontal Research, antybakteryjne właściwości ekstraktu z jeżyny mogą pomóc w zapobieganiu lub wspomaganiu leczenia chorób dziąseł.

Wyniki wykazały, że ekstrakt był w stanie znacznie zmniejszyć aktywność o 40 proc. dwóch bakterii:  Porphyromonas gingivalis i Fusobacterium nucleatum. Stwierdzono również, że ekstrakt z jeżyny pomaga hamować wzrost Streptococcus mutans, głównej bakterii występującej w próchnicy zębów, o około 30%. Oczywiście jest to tylko jedno badanie, ale odkrycia mogą być obiecujące dla opracowania metod leczenia chorób dziąseł w przyszłości.

Sok z jeżyn to remedium na zmiany skórne


W medycynie naturalnej świeży sok z jeżyn wykorzystuje się zewnętrznie do leczenia chorób i dolegliwości skóry. Przygotowane z niego okłady pomagają uporać się z wypryskami, trądzikiem i liszajami. Sok taki ma właściwości silnie nawilżające i pomaga chronić tkanki naskórka przed szkodliwym wpływem promieni słonecznych.

Jak wykorzystać liście i korzeń jeżyn?


Liście jeżyny, z uwagi na to, że zawierają dużo garbników, nadają się do leczenia stanów zapalnych, biegunek i wrzodów. Mają właściwości ściągające, bakterio- i grzybobójcze oraz pomagają hamować krwawienia. Medycyna naturalna ceni też korzeń jeżyny, który pozytywnie wpływa na pracę układu trawiennego, działa moczopędnie i minimalizuje obrzęki. Zarówno z liści, jak i z korzenia najlepiej przygotować napar.

Jeżyna koreańska


Rodzina Rubus, do której należą również maliny, jest reprezentowana przez naprawdę liczną grupę podrodzajów i sekcji, co daje nam kilkaset odmian. Badaniem poszczególnych z nich zajmuje się zresztą specjalny dział botaniki, zwany batologią.

Jedną z ciekawszych odmian jest jeżyna koreańska. Z owoców tych produkuje się bardzo popularny koreański trunek o nazwie Bokbunja. Jest to wino o bardzo mocnym i słodkim smaku, podawane najczęściej do dań rybnych i młodych ośmiorniczek. Uważa się, że jeżyny koreańskie, a zatem także wyrabiane z nich wino, mają pozytywny wpływ na poziom libido, bo stymulują produkcję testosteronu i poprawiają jakość spermy. Co charakterystyczne dla jeżyn w ogóle, zawarte w nich fitoestrogeny wpływają pozytywnie także na samopoczucie i siły witalne kobiet, hamując przykre objawy napięcia przedmiesiączkowego oraz menopauzy.
fot. shutterstock

Jeżyny w kuchni


Sos jeżynowy

Sos z jeżyn najlepiej smakuje jako dodatek do kaczki. Ale można polewać nim także desery i ciasta.

Do jego przygotowania potrzebujemy:

Przygotowanie:
W 100 ml wody zagotujmy cukier i jeżyny. Marantę rozmieszajmy w 50 ml wody aż osiągnie żelową konsystencję. Maranta to rodzaj skrobi, używanej najczęściej w kuchni karaibskiej czy wietnamskiej. To rzadki produkt w kuchni polskiej, ale warto się w niego zaopatrzyć, ponieważ jest świetny do żelowania. W przypadku jeżynowego sosu, marantę wrzucamy do gotujących się owoców i dodajemy przyprawy. Smażymy jeszcze przez kilka minut. Po tym czasie sos jest gotowy do podania, wystarczy tylko wyjąć z niego cynamon i goździki.
Smacznego!

Dlaczego warto jeść jeżyny?


Jeżyny zawierają szeroką gamę ważnych składników odżywczych, w tym potas, magnez i wapń, a także witaminy A, C, E i większość witamin z grupy B. Są również bogatym źródłem antocyjanów, silnych przeciwutleniaczy, które nadają jeżynom głęboki odcień fioletu. Mają mało kalorii, węglowodanów i tłuszczu. Jeżyny są również wszechstronne i łatwe je wkomponować do diety.
Ekologia.pl (Elżbieta Gwóźdź)

Bibliografia

  1. Kim E. Hummer, Jules Janick; “Rubus Iconography: Antiquity to the Renaissance ”; hort.purdue.edu; 2019-05-16
  2. Kim E. Hummer; “Rubus Pharmacology: Antiquity to the Present in HortScience ”; journals.ashs.org; 2019-05-16
  3. College of Agriculture and Life Science Arizona ; “Blackberry”; cals.arizona.edu; 2019-05-16
  4. Lydia Kaume, Luke Howard, Latha Devareddy; “The Blackberry Fruit: A Review on Its Composition and Chemistry, Metabolism and Bioavailability, and Health Benefits”; researchgate.net; 2019-05-16
  5. Aaron Kandola ; “What are the benefits of blackberries?”; medicalnewstoday.com; 2019-05-16
  6. “Jane Grigson’s Fruit Book”; Jane Grigson, Nebraska, USA 2007; 2019-05-16
  7. edited by Yanyun Zhao, CRC Press ; “Berry Fruit. Value Added Products For Health Promotion”; Boca Raton 2007; 2019-05-16
Ocena (4.3) Oceń: