Definicja pojęcia:

step

Step – w geografii fizycznej oznacza ekoregion charakteryzujący się trawiastymi obszarami (wraz z charakterystycznymi roślinami kseromorficznym), które pozbawione są drzew i gdzie rzadko występują krzewy. Jedynym miejscem w tym środowisku, gdzie drzewa i krzewy występują to rzeki i jeziora.

Specyficzne formacje roślinne jakimi są stepy kształtują się pod wpływem klimatu kontynentalnego – z gorącym i suchym latem oraz mroźną i wietrzną zimą. Na obszarach dotkniętych tymi warunkami dochodzi do uniemożliwiania rozwoju roślin drzewiastych i krzewów.

Pomimo tego, że pierwotne znaczenie stepu obejmowało wyłącznie formacje roślinne w obszarze euroazjatyckim to obecnie termin ten jest stosowany w szerszym znaczeniu. W związku z tym obecnie termin step obejmuje także typowe dla innych kontynentów formacje trawiaste, takiej jak pampa w Ameryce Południowej i preria w Ameryce Północnej.
  1. Biomy (podział) stepu
  2. Klimat stepu
  3. Gleby stepowe
  4. Roślinność stepowa
  5. Zwierzęta stepowe

Biomy (podział) stepu

Step podzielić można na dwa odrębne biomy jakimi są:

Murawy wysokogórskie i zarośla obejmują łąki i krzewy na dużych wysokościach na całym świecie. Biom ten obejmuje obszary trawiaste i zarośla wysokogórskie (górskie i alpejskie), w tym wrzosowiska subalpejskie w Nowej Gwinei i Afryki Wschodniej, stepy płaskowyżu tybetańskiego, puna i páramo w Ameryce Południowej, a także inne podobne siedliska subalpejskie na całym świecie.

Murawy strefy klimatu umiarkowanego, sawanny i zarośla to biom, który obejmuje roślinność składającą się głównie z traw, a także krzewów. A drzewa występują jedynie w miejscach związanych z wodą. Dominuje tutaj klimat umiarkowany lecz przechodzi także od do bardziej suchego lub wilgotnego. Biom ten charakteryzuje się wyjątkową roślinnością i fauną, który znany jest jako pampas w Ameryce Południowej, preria w Ameryce Północnej, równina w Afryce Południowej i step w Azji.
Krajobraz stepu. Źródło: shutterstock

Klimat stepu

Stepy występują w obrębie kontynentalnej części strefy klimatu umiarkowanego. Może występować tutaj tylko niewielki wpływ wilgotnego powietrza morskiego. W związku z tym na stepach występują niewielkie opady, choć są one większe niż na terenie pustyń, lecz niewystarczające do rozwoju roślinności leśnej.

Klimat na tych obszarach jest suchy z chłodnymi zimami i upalnym latem, kiedy to na wskutek silnego parowania wody opadowa tylko w niewielkiej ilości wsiąka w glebę. Czego konsekwencją jest zbyt mały zapas wody w glebie dla zaspokojenia potrzeb drzew. Stąd na obszarach stepowych nie występują lasy.

Gleby stepowe

Stepy charakteryzują się bardzo żyznymi glebami i są to przede wszystkim czarnoziemy, które podlegają silnej presji człowieka ze względu na eksploatację, głównie rolniczą. Gleby te powstały na podłożu skał lessowych z obumarłych szczątków roślinnych. Ze względu na brak lub ubogą szatę roślinną gleby stepowe łatwo ulegają erozji wietrznej (np. burze pyłowe powodowane m.in. przez długie okresy braku opadów) i wodnej (zbyt intensywne opady), często bardzo intensywnej.

Na terenach urodzajnych, a tym samym lepiej uwodnionych uprawia się zboża (głównie pszenicę), ale także soję, kukurydzę, buraki cukrowe oraz marchew. Właśnie przez tą specyfikę stepy o takiej charakterystyce gleb nazwa się spichlerzami świata. Ich występowanie jest następujące:
  • w obszarze Ameryki Południowej są to pampy zajmujące obszar od Patagonii na południu aż po dolny bieg rzeki Parany i od wschodnich stoków Andów aż po atlantyckie wybrzeże Argentyny;
  • w obszarze Ameryki Północnej są to prerie, które rozciągają się na wschód od Gór Skalistych aż po Appalachy i na północ od Teksasu aż po południową Kanadę (Wielkie Równiny);
  • w obszarze Azji są to: Pogórze Kazachskie, Nizina Turańska, Mongolia oraz południowa Syberia;
  • w obszarze Europy to Nizina Nadczarnomorska, Kotlina Panońska, Nizina Kubańska.
Zawartość wody w glebach stepu nie jest wystarczająca dla rozwoju drzew, które mogą się rozwijać wyłącznie przy bezpośrednim źródle wody. Źródło: shutterstock

Roślinność stepowa

Stepy można podzielić ze względu na dominujące w krajobrazie gatunki traw tj. gatunki łąkowe, ostnicowe oraz piołunowe. Rośliny tu występujące wykazują pokrój kseromorficzny co oznacza, że posiadają wąskie liście oraz występujące u wielu gatunków organy spichrzowe (m.in. bulwy i cebule, które gromadzą wodę i substancje odżywcze). W zależności od warunków klimatycznych i siedliskowych roślinność stepowa może przechodzić w lasostep, półpustynię lub pustynię.

Stepy łąkowe są najbogatsze gatunkowo. Występują na terenach Europy Wschodniej i Ameryki Północnej. Tereny te porastają głównie wysokie trawy, które osiągają nawet 120 cm wysokości. Ze względu na czarnoziemy tam występujące tereny te są intensywnie wykorzystywane rolniczo.

Stepy ostnicowe są uboższe gatunkowo. Występują na terenach Azji Środkowej, Mongolii i Niziny Kubańskiej, co oznacza, że występują w klimacie suchym kontynentalnym. Charakterystyczne dla tego typu stepu gleby bielicowe (mniejsza zawartość próchnicy niż w przypadku czarnoziemów) sprawia, że tereny te wykorzystuje się znacznie częściej jako pasterstwa niż do uprawy roślin.

Stepy piołunowe są najuboższe gatunkowo. Ze względu na charakterystykę gleby (zawierają niewiele składników odżywczych i charakteryzują się mocnym zasoleniem) co sprawia, że tereny tego rodzaju stepu są rzadko wykorzystywane rolniczo.

W krajobrazie stepowym dominują trawy, które rozwijają gęste połacie na terenach o glebach czarnoziemnych. Na tych wilgotniejszych glebach dominują wysokie gatunki traw, sięgające niekiedy do nawet ponad 2 metrów. A rolnictwo na tych glebach opiera się głównie na zbożach (przede wszystkim pszenica) i burakach cukrowych oraz innych, mniej wymagających roślinach uprawnych. Na glebach charakteryzowanych przez niedobór wody trawy są niższe i występują w charakterze kępkowym. W tych zbiorowiskach trawiastych spotyka się również inne liczne rośliny zielne, jak np. wrotycz, miłka wiosennego, sasankę czy niezapominajkę. Roślinność drzewiasta występuje wyłącznie w dolinach rzek i to głównie w ich wąwozach (jarach) oraz czasami w najbliższej okolicy pozostałych zbiorników wodnych. Na czarnoziemach uprawiane są zboża (głównie pszenica), buraki cukrowe i inne wymagające rośliny.

Należy podkreślić, że wegetacja na niesprzyjających obszarach stepowych nie trwa zbyt długo. W kwietniu oraz w maju rozpoczyna się kwitnienie roślin dzięki czemu step nabiera kolorów. Jednak już w czerwcu rośliny zaczynają żółknieć i wysychają. W tym okresie rozpoczynają się częste susze, a wegetacja jest w częściowym spoczynku. Do pełnego zimowego spoczynku przygotowuje rośliny jesień, kiedy to roślinność przyjmuje brunatne kolory i częściowo obumiera.
Trawy jak np. ostnica to najczęściej występujące rośliny na stepach. Źródło: shutterstock

Zwierzęta stepowe

Na stepach spotyka się wielu mniejszych zwierząt, a wśród nich przede wszystkim są to owady takie jak np. prostoskrzydłe, mrówki, mszyce, i termity. Małe roślinożerne gryzonie to dominujące ssaki stepów, a wśród nich są to: susły, norniki, pieski preriowe, świstaki i chomiki. Osiągnęły ten sukces ze względu na zdolność wytwarzania kryjówek – kopią nory. Wśród ssaków kopytnych dominują roślinożerne kopytne (np. gazele, suhaki), które ze względu na obecność drapieżników i brak kryjówek na tym terenie unikają drapieżników poprzez szybką ucieczkę. Stepowymi ssakami są również między innymi dzikie konie i osły.

Wśród dużych zwierząt drapieżnych na obszarach stepowych spotyka się wilki oraz lisy, lecz zdecydowanie dominują tu ptaki drapieżne takie jak np. orły, rarogi, sokoły, pustułki myszołowy czy sowy. Wśród innych większych ptaków spotyka się cietrzewia, kuropatwę czy mniejszą przepiórkę.  Ponadto na terenach bardziej suchych, czyli tam gdzie nie można wykorzystywać terenów rolniczo prowadzi się wypas bydła.
Susły są jednymi z najlepiej rozpoznawalnych zwierząt stepów. Źródło: shutterstock

Bibliografia

  1. Cox C.B., Moore P.D., Ladle R.J. 2016. ; “Biogeography: an ecological and evolutionary approach. 9th edition. ”; John Wiley & Sons, Hoboken.;
  2. Kornaś J., Medwecka-Kornaś A. 2002. ; “Geografia roślin. ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa;
  3. Morales M.B., Mañosa S., Camprodón J., Bota G. 2004.; “Ecology and Conservation of Steppe-land Birds. ”; International Symposium on Ecology and Conservation of steppe-land birds, Lleida, Spain.;
  4. Podbielkowski Z. 2002. ; “Fitogeografia części świata. ”; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.;
  5. Shahgedanova M. (ed.). 2003. ; “The Physical Geography of Northern Eurasia. Oxford regional environments. ”; Oxford University Press, Oxford.;
  6. Szweykowska A., Szweykowski J. (red.). 2003.; “Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. ”; Wiedza Powszechna, Warszawa.;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.4
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy